• 250.000 vogels


• 3000 zeeotters


• 300 zeehonden


• 250 Amerikaanse zeearenden en


• 22 orka's

Het is de grootste olieramp uit de Amerikaanse geschiedenis. Veel van de dieren worden besmeurd met olie gevonden naast het wrak van de Exxon Valdez. Om nog maar te zwijgen over de miljoenen ton dode vis. Ook indirect zijn de gevolgen hierdoor rampzalig: kleine dorpjes aan de kust van Alaska moeten het jarenlang doen zonder hun hoofdinkomst, de visvangst.

Dronken kapitein (1)

De Exxon Valdez kwam in problemen voor de kust van Alaska. De kapitein probeerde ijsschotsen te ontwijken, waarna het schip uit koers raakte en Bligh Reef ramde. Hierdoor scheurde de zijkant open en lekten miljoen liters olie naar buiten. Na afloop wordt duidelijk dat de kapitein aan boord, Joseph Hazelwood, dronken was toen hij achter het roer stond.

Het verantwoordelijke bedrijf ExxonMobil reageert traag op de ramp. 2000 kilometer kustlijn ligt onder de olie en op zee drijft een vlek bijna zo groot als Nederland. De dode dieren en deze troep moet worden opgeruimd, maar dat gaat zeer moeizaam. In de woorden van Frank Iarossi, directeur van Exxon Shipping: "The clean-up is not proceeding well. Believe me, that is an understatement. We have a mess on our hands." Met name de lokale gemeenschap voelt zich hierdoor gedupeerd.

Oliekoorts

Om de olie te lijf te gaan gebruiken de kustwacht en ExxonMobil allerlei chemicalieën, zoals dispergeermiddel. Dit breekt de olie af in kleine druppeltjes. Ook worden er onder water explosies veroorzaakt, zodat golven de olie naar het strand kunnen stuwen. Behalve de kustwacht en ExxonMobil werken zo'n 11.000 inwoners van Alaska aan wat de grootste schoonmaakoperatie in de Amerikaanse geschiedenis wordt. Maar niets is wat het lijkt. Velen onder hen zijn er om oliekoorts te stillen en jerrycans en tonnen te vullen met het zwarte goud.

De praktijk leert ook dat de schoonmaakmiddelen misschien nog wel een rampzaliger impact hebben op het milieu dan de olie. Zo wordt de microfauna, zoals plankton, onherstelbaar aangetast. Dat terwijl juist plankton van nature in staat is om olie af te breken. Door de ramp groeit zo de kennis over het gebuik van deze middelen enorm en ook - misschien nog wel belangrijker - inzicht in het natuurlijk herstelvermogen van biotopen.

ExxonMobil weigert verantwoordelijkheid

Dit neemt niet weg dat nu na twintig jaar het rampgebied van weleer nog steeds te lijden heeft van de gevolgen: van de getroffen diersoorten heeft alleen de Amerikaanse adelaar het predikaat 'hersteld' gekregen. Het zal naar schatting tientallen jaren duren voor het milieu in het getroffen gebied hersteld is. In het water en het strand ligt een chemische cocktail verborgen, die noggeneraties lang voor fauna en bevolking zijn tol zal eisen. Iedere dag heeft de plaatselijke bevolking te maken met deze realiteit en risico's. ExxonMobil weigert echter verantwoordelijkheid voor deze langdurige impact. Op de website verklaart het bedrijf:

"The 1989 Valdez accident was one of the lowest points in ExxonMobil's 125-year history. However, we took immediate responsibility for the spill and have spent over $3.8 billion as a result of the accident, including compensatory payments, cleanup payments, settlements and fines."

In 2004 wordt ExxonMobil veroordeeld tot het betalen van 4.5 miljard dollar schadevergoeding. Dat lijkt veel, maar voor ‘swerelds grootste olieconcern (jaarwinst in 2008: ca. 40 miljard dollar) is het een schijntje. Ook is het maar liefst 2 miljard minder dan het bedrag dat eerder in 1999 geëist werd. ExxonMobil ging daarop in hoger beroep (zie verklaring hierboven) en bedong een korting.

Dronken kapitein (2)

Kapitein Hazelwood werd na afloop veroordeeld tot 200 uur alternatieve straf. Niet voor zijn alcoholconsumptie, maar vanwege de nalatige omgang met de gemorste olie. De staat Alaska heeft in haar wetgeving een artikel opgenomen dat directe melding van een olieramp door de kapitein boven zijn eventuele strafvervolging stelt.

En de Exxon Valdez? Deze werd gerepareerd, en vaart inmiddels door onder de naam Sea River Mediterranean. Wel verbood een rechter dat het schip ooitterugkeert naar de wateren bij Alaska.

(Erik R. van den Berg)