Op 24 augustus 1898 zond tsaar Nicolaas II van Rusland een brief aan de regeringen van de grote naties met de uitnodiging voor een internationale conferentie over vrede en ontwapening. Uit dit initiatief is het Haagse Vredespaleis voortgekomen. Beelden van de totstandkoming van het Vredespaleis zijn via deze pagina te bekijken.

Het Russische tsarenrijk was aan het begin van de 20e eeuw één van de machtigste staten. Een oorlog zou die positie kunnen ondermijnen, zo redeneerde de tsaar pragmatisch. Zijn voorstel voor een vredesconferentie werd met de nodige scepsis ontvangen. Alleen Theodore Roosevelt, de president van de Verenigde Staten, reageerde positief. Den Haag werd gevraagd de conferentie te organiseren, aangezien hier in 1894 al een grote internationale conferentie over privaatrecht was gehouden.

Zo kreeg de conferentie, mede dankzij koningin Wilhelmina, een luisterrijk onderkomen in het Haagse paleis Huis ten Bosch, het woonpaleis van de huidige vorstin. Belangrijkste thema's van de conferentie: bevriezing van militaire uitgaven; verbod op gebruik van onderzeeërs, verbod op bombardementen vanuit luchtballonnen. Belangrijkste punt was aanvaarding van bemiddeling bij geschillen om oorlog te voorkomen.

Het Hof slaagde er in om al in de eerste jaren na zijn oprichting verschillende conflicten te beslechten. Tot uitbannen van oorlogen bleek het echter niet bij machte, maar wel tot stimuleren van andere grootse daden. Tussen deze eerste succesvolle conferentie en de tweede Haagse Vredesconferentie acht jaar later, speelde zich het veelbewogen wordingsproces van het Vredespaleis af.

In 1907 werd, vooral op initiatief van Andrew Carnegie, begonnen met de bouw van het Vredespaleis. In 1913 werd het Vredespaleis geopend.

Het Permanent Hof

Het Permanent Hof van Internationale Justitie werd in 1922 opgericht als orgaan van de Volkenbond. Het was de voorloper van het Internationaal Gerechtshof.

Het Permanent Hof van Internationale Justitie was bevoegd om kennis te nemen van alle geschillen van internationale aard die de lidstaten van de Volkenbond aan het Hof wensten voor te leggen. Het had ook een raadgevende functie over elk punt dat de Raad of de Algemene Vergadering van de Volkenbond besprak.

In 1922 werd het Permanent Hof van Internationale Justitie geïnstalleerd in het Vredespaleis te Den Haag. De Nederlander Bernard Loder werd de eerste president van het Hof (1922-1924). Tussen 1922 en 1940 heeft het Hof 29 zaken tussen staten behandeld.

De eerste zaak, die in 1923 aan het Hof werd voorgelegd, betrof het Engelse stoomschip Wimbledon, dat met een lading Franse wapens aan boord onderweg was naar Polen - toen in oorlog met Rusland. Duitsland had dit schip de vrije doorvaart belemmerd. Het Permanent Hof van Internationale Justitie bepaalde dat Duitsland schadevergoeding moest betalen, daar noch Engeland noch Frankrijk met Duitsland in oorlog waren en de doorvaart dus niet geweigerd had mogen worden

In 1940 hield het Hof op te functioneren, doordat Duitsland Nederland was binnengevallen en de diplomatieke voorrechten van het Hof ophief. Pas in 1946 werd het Hof formeel ontbonden, samen met de Volkenbond waar het uit was voortgekomen. Het Internationaal Gerechtshof, dat door de Verenigde Naties werd opgericht, trad ervoor in de plaats. Om de continuïteit van deze twee Hoven aan te geven worden zij samen ook wel het Wereldhof genoemd. Wanneer een verdrag verwijst naar het Permanent Hof van Internationale Justitie, zal het worden doorverwezen naar het Internationaal Gerechtshof.