De familie Van het Reve heeft veel opvallende telgen opgeleverd. Gerard Vanter van het Reve (1892-1975) zette zich bijna zijn hele leven in voor de communistische wereldrevolutie. Zijn zoons Gerard en Karel groeiden dus op in een communistisch milieu, waar ze zich later behoorlijk tegen af hebben gezet. Of viel de appel minder ver van de boom dan op het eerste gezicht lijkt?

Beide broers keken in ieder geval nogal verschillend tegen hun jeugd aan. In een tv-interview met W.L. Brugsma in 1974 relativeerde Karel de communistische opvoeding, terwijl Gerard verklaarde dat hij er een stuk meer moeite had gehad. Karel vond het wel interessant en meende dat een deel van de strijders voor de wereldrevolutie die thuis over de vloer kwamen heel aardig waren.

Wereldrevolutie

Gerard vertelde dat hij in tegenstelling tot zijn broer geen afstand kon houden, dat hij veel ‘totaler’ was. “Ik geloofde dat al die waanzin echt waar was. Dat heb ik echt jaren geloofd.” Door zijn zeer vrome en orthodoxe communistische opvoeding voelde hij zich op zijn zevende al medeverantwoordelijk voor het slagen van de wereldrevolutie.

De broers konden het nooit bijzonder goed met elkaar vinden. Karel vertelde in 1996 aan Het Parool dat Gerard ‘geweldig goed kan liegen’. Als kleine jongen verzon hij al allerlei dingen die hij zogenaamd beleefd had.

Gerard had het ook niet zo op z’n broer en ging Karel op een gegeven moment ‘mijn Geleerde Broer’ en later zelfs mijn ‘Geleerde Halfbroer’ noemen. Het ‘Geleerde’ sloeg op de academische positie van hoogleraar die Karel op de universiteit van Leiden had bereikt. Sommige mensen geloofden echt dat ze halfbroers waren.

Vanter

Hun vader verdiende in de jaren twintig zijn brood als journalist. Hij was aan het eind van de Eerste Wereldoorlog begonnen bij een soldatenblad onder het pseudoniem Vanter’ Bij het communistische blad Tribune werkte hij als redacteur buitenland en hielp in het verlengde daarvan via de Internationale Arbeidershulp (IAH) met inzamelingen voor de hongerenden in de Sovjet-Unie.

Later verzorgde hij een zaterdagbijlage, waarin hij als Oom Jaap stukjes voor de jeugd schreef, die geïnspireerd waren door zijn eigen gezinsleven. In 1922 bezocht Van het Reve in Moskou een Comintern-congres en een herdenking van de revolutie, waar hij Lenin en Trotski zag. Voor de  Tribune deed hij verslag van zijn reis. In 1924 bemoeide hij zich met stakingen in zijn geboortestreek Twente. In 1925 moest hij daarvoor twee maanden in de cel doorbrengen.

In 1930 moest hij het veld ruimen bij de Tribune na een intern conflict bij de Nederlandse communisten, een regelmatig terugkerend zuiveringsritueel in De Partij. Vader Reve besloot daarop zijn geld te gaan verdienen met het schrijven van boeken. Hetzelfde jaar verschenen al van hem het historische boek Voorsten en het kinderboek De avonturen van Mop en Strop. Als schrijver van boeken was hij zeker een inspiratiebron voor beide zoons.

Karel en Gerard

Ondanks zijn problemen met het communistische wereldje bleven Reve en zijn vrouw zich inzetten voor de wereldrevolutie. Ook na latere stevige botsingen met de partij bleef hij geloven in het communisme. In tegenstelling tot zoon Karel, die zich in zijn artikelen en boeken ontpopte tot een onvermoeibare criticus van het sovjetsysteem. Waarbij Karel volop gebruik kon maken van ervaringen uit zijn communistische jeugd.

Zoon Gerard bekeerde zich tot het katholicisme. Op zichzelf ziet dat eruit al het afzetten tegen een ‘rode jeugd’, maar in wezen keerde Gerard terug naar de wortels van zijn vader. Die was nog gedoopt tot katholiek en bezocht een roomse jongensschool. Vanter brak echter al op de lagere school met het geloof, omdat hij voor een onbetekenend vergrijp slaag kreeg. Zijn zoons hadden er duidelijk meer moeite mee om los te komen van het communistische ‘geloof’.

Precies tien jaar geleden stierf Karel van het Reve. Via deze site kunt u hier luisteren naar oude opnames, die van en met hem zijn gemaakt.