Journalistiek geheim Steekpenningen voor Nederlandse journalisten in WO I
- Zoom
- Soldaten in de Eerste Wereldoorlog
Een flink aantal Nederlandse journalisten heeft zich tijdens de Eerste Wereldoorlog laten omkopen door de Oostenrijks-Hongaarse monarchie. Dat onthult prof. Dr. Joan Hemels op zijn afscheidscollege op 20 maart (UvA).
Journalistiek geheim
In de jaren tachtig kreeg hij een paar tips, waarna hij ruim twintig jaar onderzoek deed en uiteindelijk onomstotelijk bewijs vond in Oostenrijkse archieven. ‘Het beeld van de neutrale houding van de Nederlandse journalistiek behoeft dringend correctie.’
Het is volgens Hemels een hardnekkig misverstand dat de journalistiek in het neutrale Nederland van de Eerste Wereldoorlog over de gehele linie haar onafhankelijkheid wist te bewaren. De verleiding om steekpenningen van één van de oorlogvoerende partijen te accepteren was groot omdat geheimhouding gegarandeerd leek.
Hemels ontmaskert onder meer de propagandistische beïnvloeding die plaatsvond vanuit het geheime persfonds ‘Hollands Nieuwsbureau’ dat betalingen deed aan journalisten om zo de publieke opinie te beïnvloeden. Het gaat hier om een gezaghebbend persbureau dat wereldwijd invloed had, en waarvan de sporen later zorgvuldig zijn uitgewist. Het persbureau werd volgens Hemels bekostigd door Oostenrijk/Hongarije. Vrijwel alle Nederlandse kranten drukten berichten van het Hollands Nieuwsbureau af.
Volgens Hemels hadden alle kranten ‘boter op het hoofd’. Ook de Nederlandschen Journalisten-Kring speelde volgens hem een dubieuze rol door NJK-perspassen te verstrekken aan hoge militairen die naar het front wilden afreizen om daar gefêteerd te worden.
De Dubbelmonarchie had al vóór het uitbreken van deze bloedige oorlog veel ervaring opgedaan in binnen- en buitenland met het gebied van het inpalmen van individuele journalisten en het omkopen van hele redacties had. Hemels noemt het opmerkelijk dat de Nederlandse journalistiek onder druk van de verslechterde oorlogskansen in het vizier kwam van Wenen. Het geeft volgens hem te denken in een tijd van embedded journalistiek, zo zegt hij op de website van de Universiteit van Amsterdam. ‘Of het feit dat reclamebureau Hill & Knowlton tijdens de Golfoorlog zaken in het nieuws bracht die helemaal niet waren gebeurd. Omkoping en misleiding van de journalistiek vinden ook nu nog plaats.’
De Telegraaf werd er overigens al in 1915 van beschuldigd geld aan te nemen van de Engelse regering.
