In 1934, dus precies 75 jaar geleden, werd de zogenaamde spelling-Marchant ingevoerd. Naamgever Marchant was toen de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. De wijziging was een reactie op de spelling-De Vries en Te Winkel uit 1863, omdat hierin teveel de nadruk werd gelegd op de etymologie, die voor niet-deskundigen onbegrijpelijk was.

Opvallend was dat deze wijziging slechts gold voor het onderwijs en niet voor daarbuiten! Kinderen werd dus een Nederlandse spelling aangeleerd, die in de maatschappij niet werd gebruikt.

Er was enorme maatschappelijke tegenstand tegen de hervorming, aldus Roos de Bruyn van Onze Taal. Het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis beaamt dit: ‘Deze spelling werd van protestantse, katholieke en liberale zijde in de Tweede Kamer zo hevig aangevallen dat Marchant genoegen moest nemen met het compromis dat zijn spelling alleen verplicht zou zijn bij examens op scholen, terwijl in een aantal gevallen de uitgang-n gehandhaafd zou blijven. Ook buiten de Kamer ontmoette Marchant felle kritiek, vooral van de kant van de Leidse hoogleraar Huizinga.’

Schoolboeken

Een bepaalde bevolkingsgroep keek huiverig toe naar de ontwikkelingen, aldus de Haagsche Post in maart 1934: ‘De uitgevers van schoolboeken hebben den minister verzocht, de invoering vijf jaar uit te stellen.’ Die tijd meenden ze nodig te hebben om de wijzigingen door te voeren, maar daar ging de minister niet op in. Hij maakte er geen vrienden mee in deze branche.

Uit statistieken bleek zelfs dat door zijn ijver het aantal nieuwe schoolboeken was gedaald in de jaren vóór de wijziging. Het Nieuwsblad van den Boekhandel sprak in januari 1935 over ‘de remmende invloed van de spellingsverandering. Meer dan de helft van der in 1934 verschenen schoolboeken kwam uit in het laatste kwartaal, na de definitieve invoering.’

De strijd rond de spellingswijziging zorgde dus voor veel onrust bij de uitgevers, die midden in de crisisjaren een nieuwe bedreiging zagen. Uiteindelijk zouden de schoolboeken niet door de uitgevers worden aangepast, maar door de scholieren zelf!

Joop Peeters beschrijft hoe hij meemaakte hoe in 1934 die boekjes klassikaal werden herschreven: ‘We moesten niet alleen leren, maar ook de leerboekjes passend maken aan de nieuwe spelling. Onder leiding van de juf en de meester werden de leesboekjes pagina voor pagina volgens de nieuwe spelling bijgeschrapt. Met veel zorg werden de dubbele klinkers doorgehaald.’

Het is natuurlijk vreemd hoe slecht dit was geregeld, maar Peeters weet dat er ook voordelen waren: ‘Bijna foutloos leerden we zo de nieuwe schrijfwijze uit ons hoofd. Dat was opvallend, want buiten de school werd alles nog geschreven in de toenmalige oude spelling. We leerden op school te schrijven aan de heer, maar de post bezorgde nog steeds brieven met aan den heer. Dat had weer wel als voordeel dat we in het voortgezet onderwijs de Duitse naamvallen snel onder de knie kregen, want de overheid en de media gebruikten nog steeds die naamvalstoevoegingen.’

Uiteindelijk werd de spelling-Marchant pas in 1947 wettelijk ingevoerd. Na dertien jaar konden de scholieren hun kennis van de spelling eens gebruiken in de maatschappij…