Kick Schröder werd in 1915 opgepakt Hoofdredacteur Telegraaf gearresteerd wegens staatsgevaar

De naam van Kick Schröder was eind negentiende eeuw al gevestigd in de sportwereld. Als speler van de Amsterdamse voetbalclub RAP was hij in 1894 zelfs de aanvoerder van het eerste officieuze Nederlandse elftal uit de geschiedenis. Ook als cricketer bereikte hij zo’n hoog niveau dat hij tot in Engeland een gewaardeerd speler was.

Al als sportman schreef hij veel, en had geen probleem om positief te oordelen over zijn eigen rol in een wedstrijd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, lang na zijn sportieve loopbaan, was hij hoofdredacteur van De Telegraaf. Schröder werd daarnaast gevreesd vanwege zijn beruchte columns onder de naam Barbarossa en Dagboek van een Amsterdammer.

Precies in zijn tijd verliet De Telegraaf de links-liberale koers, die ze tot dan toe had gevaren. Er werd meer aandacht besteed aan populaire onderwerpen, waarover de krant zich scherp uitsprak. Zo ook in de Eerste Wereldoorlog, toen Schröder in een juridisch conflict verzeild raakte vanwege zijn rol bij de krant.

Stemming maken

In februari 1915 werd luitenant J. Mallinckrodt namelijk door Schröder voor de rechter gesleept. In een aanklacht eiste de journalist een schadevergoeding ‘op grond dat op een avond genoemde officier in een café te Amsterdam, ten aanhore van een aantal andere bezoekers, zou gezegd hebben, dat de redactie van het dagblad De Telegraaf tegenwoordig wordt betaald door de Engelsche regeering, om stemming te maken voor de geallieerden. Gevorderd wordt een schadevergoeding van tienduizend gulden.’

Een maand later trok de militair zijn beschuldiging in: "Ik verklaar dat wanneer ik de in de dagvaarding vermelde woorden mocht hebben gebezigd, dit mij leed doet, dat ik die woorden intrek, den eischer deswege mijne excuses aanbied en hem houd voor een man van eer."

En daarmee was de zaak afgelopen, alhoewel het verwijt van Mallinckrodt nou ook weer niet geheel onbegrijpelijk was. In juni dat had Schröder in zijn krant geschreven: ‘In het centrum van Europa bevindt zich een troep gewetenlooze schurken, die den oorlog hebben veroorzaakt.’

Daarmee bedoelde hij de Duitsers, die in zijn ogen een enorm gevaar vormden. Hierop werd hij beschuldigd van bedreiging van de onafhankelijkheid van de Nederlandse staat, die tijdens de oorlog geen partij wilde kiezen. Schröder daarentegen deed dat wél, en zou misschien de hele staat daarmee in gevaar brengen.

In augustus verliet Schröder aanvankelijk nog als winnaar de rechtszaal: ‘De Amsterdamsche rechtbank heeft den hoofdredakteur van De Telegraaf vrijgesproken van de beschuldiging van opzettelijke publicatie van militaire geheimen. Het O.M. had één maand gevangenisstraf geëist.’

Arrestatie

In december 1915 werd hij echter alsnog bij zijn huis op Weesperzijde 17 in Amsterdam gearresteerd. Hij werd onder meer aangeklaagd voor een artikel in zijn krant op 27 november, waarin de neutraliteit van Nederland ter discussie werd gesteld. Volgens De Telegraaf moest met name Duitsland worden bestreden, voordat dit Nederland zou overnemen. En daarmee vond de regering dat er een gevaarlijke grens was overschreden, die de officiële neutraliteitspolitiek in gevaar bracht.

Dat betekende overigens niet dat de journalist met groots machtsvertoon werd opgepakt – integendeel. ‘Met lijn 10 – een auto of rijtuig was niet medegebracht – reden de politiemannen met hun gevangene naar het Leidseplein, vanwaar zich men te voet naar het Paleis van Justitie aan de Prinsengracht begaf. Nadat dhr. Schröder het bevel tot gevangenneming was beteekend, werd hij te voet door het drukke stadsdeel naar het Huis van Bewaring overgebracht.’

In een reactie schreef De Telegraaf het werk van zijn hoofdredacteur voort te zetten. De affaire bleek ook goed te zijn voor het aantrekken van veel nieuwe abonnees, zoals de krant meteen na de arrestatie op de voorpagina meldde.

Vanzelfsprekend ontstond een groot debat, tot in het buitenland toe. Veel prominenten maakten zich serieus zorgen over de persvrijheid in Nederland. Dagblad Het Volk was daarop zo vriendelijk om de namen te geven van de professoren, die de oproep niet hadden ondertekend.

Deze discussie over de persvrijheid duurde maandenlang - tot ver in het buitenland toe. Ook de rechters waren het niet met elkaar eens: in 1916 vrijspraak 'van de beschuldiging van het in gevaar brengen van den onzijdigheid van den Staat' en in 1917 zowel een veroordeling als een definitieve vrijspraak.

(Jurryt van de Vooren)