Main Content

Precies 65 jaar geleden heerste de chaos Dolle Dinsdag en de bevrijding van Nederland

  • 10 september 2009
Gerbrandy kondigt iets te vroeg de bevrijding aan
Zoom
Gerbrandy kondigt iets te vroeg de bevrijding aan

In september 1944 brak in Nederland een korte bevrijdingsroes uit, die we nu kennen als Dolle Dinsdag. Door een bericht van Radio Oranje - later foutief gebleken - ontstond die roes, met als gevolg paniek bij Duitsers en collaborateurs. Ook was er een dramatisch bombardement op een trein vol NSB-ers. Kijk hier naar originele beelden.

Precies 65 jaar geleden heerste de chaos

Op dinsdagmiddag 5 september 1944 meldde Radio Oranje: ‘Volgens officiële berichten hebben Britse troepen Breda bereikt. Volgens niet officiële berichten zijn ze inderdaad reeds veel verder in Nederland doorgedrongen.’ Het bleek het begin van Dolle Dinsdag, toen Nederland even dacht dat het was bevrijd.

NSB-leider Anton Mussert besloot in alle paniek dat de NSB-ers uit het westen en het centrum van het land naar het oosten moeten evacueren. Van de ongeveer 100.000 NSB-ers sloegen er naar schatting zo’n 60.000 op de vlucht. In het hele land vonden incidenten plaats tussen Duitsers en Nederlanders. Hoewel veel Duitsers op de vlucht sloegen, gaf een groep fanatiekelingen zich niet zo maar gewonnen. In verschillende steden kwamen schermutselingen of schietpartijen voor, soms met een dodelijke afloop.

Een bijzonder dramatisch moment was op 6 september, toen een trein van Amsterdam naar Duitsland werd getroffen door Geallieerde bommen. Het voertuig zat vol met vrouwen en kinderen van NSB-ers, waardoor een enorm bloedbad ontstond: er vielen dertig doden en een groot aantal zwaar gewonden. Andere Tijden maakte hiervan in 2004 een reconstructie, die u hier kunt bekijken.

Diezelfde maand trokken Amerikaanse soldaten over de grens bij Zuid-Limburg, waardoor de eerste Nederlandse gebieden waren bevrijd. Ook Canadese troepen leverden zware slag om de Duitsers te verdrijven. Hiervan werd de film Van D-Day tot de Dam gemaakt, een 50 minuten durende war road movie.

Hierin werd het eerste Canadese leger dat Nederland heeft bevrijd gevolgd vanaf het moment dat het zich inscheepte voor de strijd in Normandië tot en met de triomfantelijke intocht in Amsterdam. De beelden van deze aflevering zijn oorspronkelijk gemaakt voor de wekelijkse filmjournaals van de Canadian Army Photo and Film Unit, de aan het begin van de oorlog opgerichte filmdienst van het Canadese leger. In 2007 zond Andere Tijden deze film uit, en is hier weer te zien.