Kwart voor vijf in de ochtend. De ceremonie deze morgen markeerde het exacte begin van de Tweede Wereldoorlog. Het moment waarop het Duitse oorlogsschip de SMS Schleswig-Holstein op 1 september 1939 van dichtbij het vuur opende op havenstad Gdansk.

In de dagen na het eerste schot rukten Duitse troepen op vanaf Slowakije, Oost-Pruisen en de streek Pommeren in de Poolse Corridor. Doel was Danzig, dat zich deel van het Reich had verklaard.

Een klein aantal van 182 Poolse soldaten verdedigde het militair fort Westerplatte tegen een Duitse troepenmacht van uiteindelijk drieduizend militairen - die Gdansk vanaf zee, land en lucht aanvielen. De Poolse soldaten zouden niet langer dan twaalf uur standhouden, was de verwachting. Ze hielden het zeven dagen vol.

Polen zijn nog steeds verbitterd over het non-agressiepact dat de nazi's en de Sovjet-Unie een week voor de invasie tekenden. Ze beschouwen dit als een open uitnodiging van de Sovjets aan Hitler om Polen in te nemen. Dit bleek ook tijdens de ceremonie. De poolse president Kaczinsky maakte een sneer naar de Bolsjewieken en sprak van 'een dolksteek in de rug'.

Mogelijk is de relatie tussen Polen en de Sovjet-Unie nog ontvlambaarder dan de verhoudingen met Duitsland. Dit heeft deels te maken met een verschillende kijk op het begin van de oorlog in Polen. Twee weken na de Duitse inval viel het Rode Leger Oost-Polen binnen. Het leger richtte vervolgens een bloedbad aan bij het dorp Katyn.

Rusland heeft hiervoor altijd de schuld neergelegd bij de nazi's. Pas in 1990 gaf het land toe zelf verantwoordelijk te zijn. Toch weigerde het altijd om archieven over de gebeurtenis open te stellen. Een Russische rechtbank oordeelde verder dat de slachting geen oorlogsmisdaad is. Beschuldigingen op de Russische televisie eerder deze week gooiden nog wat olie op het vuur. De Polen zouden zelf verantwoordelijk zijn voor de Russische inval, omdat het land samen met Hitler samenzweerde tegen Moskou.

Ryszard Kapuscinski (1932-2007) was Pools journalist en schrijver. Hij maakte het begin van de oorlog in Polen van nabij mee. Voor het VPRO-programma Leven & Werken sprak hij met Paul Scheffer over zijn herinneringen aan deze periode. Ook vertelde hij over de slachting bij Katyn.