'De vliegenierster van Kazbek' mist historische lading Georgische opstand op Texel verfilmd

1 april 2010

: Zoom; Loladze, erebegraafplaats voor de gesneuvelde Georgiërs op Texel (Bron: Wikipedia - FlickreviewR)

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog was Texel het toneel van een bloedig treffen tussen Duitsers en Georgiërs. Vijfenzestig jaar later gaat de film ‘De Vliegenierster van Kazbek’ in première, waarin de opstand een grote rol speelt. De film belicht een vrij onbekend verhaal uit de oorlog, maar helaas ontbreekt het aan historische duiding.

April 1945, de Tweede Wereldoorlog loopt op zijn eind. De Russen staan voor de poorten van Berlijn en het is een kwestie van dagen voor de Duitsers zich over zullen geven. Toch moest de laatste veldslag van de oorlog nog plaatsvinden. Het decor hiervoor was Texel.

Op het Nederlandse Waddeneiland waren achthonderd Georgische soldaten gelegerd als hulptroepen van de Duitsers. Zij waren in 1941 aan het Oostfront krijgsgevangen genomen. Deze Georgiërs leefden onder erbarmelijke omstandigheden en om hieraan te ontsnappen namen zij dienst in het zogenaamde Ostlegion van het Duitse leger.

Texel was de oorlog betrekkelijke rustig doorgekomen. Maar dit zou in de nacht van 5 op 6 april 1945 veranderen. De Duitse commandant had het 822ste Duits-Georgische bataljon opdracht gegeven zich klaar te maken om ingezet te worden in de strijd tegen de geallieerden in Oost-Nederland. Met de Duitse overgave in het vooruitzicht besloten de Georgiërs zich te verzetten tegen hun opdrachtgever in de hoop gerehabiliteerd te worden.

In de vroege morgen van 6 april kwamen zij in opstand. Binnen enkele uren doodden zij meer dan vierhonderd Duitsers door hen de keel door te snijden. Bijna was deze geluidsloze opstand gelukt, maar het vasteland kon door enkele Duitsers nog net gealarmeerd worden.

Wat volgde was een wekenlange veldslag. De Georgiërs verloren langzamerhand meer terrein en werden rondom de vuurtoren bij Cocksdorp gedreven. Er werden hevige gevechten geleverd, waarbij honderdzeventien Texelaars de dood zouden vinden. Al op 6 april, de dag van de opstand, werd willekeurig een veertiental Texelaars opgepakt. Ook vele Georgiërs vond bescherming bij de Texelse bevolking en hoewel de Duitsers het eiland uitkamden op zoek naar onderduikers wisten ruim tweehonderd Georgiërs te overleven. Op 20 mei werd het eiland bevrijd door de Canadezen. Pas toen werd duidelijk welk lot de overige mannen die op 6 april waren opgepakt was beschoren. Ze waren allen gefusilleerd en in een massagraf begraven.

Na de oorlog werden de Georgiërs uitgeleverd aan de Sovjet-Unie. Wat er precies gebeurd is met hen is onduidelijk, maar zeker is dat ze een lange gevangenisstraf hebben gekregen. De rehabilitatie waarop de Georgiërs hadden gehoopt door in opstand te komen, heeft nooit plaatsgevonden.

Regisseuse Ineke Smits nam de Georgische Opstand als achtergrond voor de speelfilm ‘De Vliegenierster van Kazbek’. Op het eiland Texel wordt de dromerige Marie gevolgd in de laatste periode van de Tweede Wereldoorlog. Op de website van de film valt te lezen: ‘Vanaf het moment dat er een regiment Georgiërs op het eiland wordt gestationeerd verandert haar leven en bloeit ze helemaal op. Met hun film, muziek, maar vooral met hun inventieve en ongebruikelijke overlevingsstrategieën en hun radicaal andere levensvisie, opent deze geïsoleerde groep buitenstaanders de weg voor Marie.’

Voor een film die een zeer onderbelicht deel van de Tweede Wereldoorlog in Nederland als basis neemt, wordt deze Opstand zeer summier verwerkt in de film. De daadwerkelijke strijd tussen de Georgische opstandelingen en de Duitsers wordt in nog geen halfuur getoond. Men krijgt het idee dat de Opstand niet langer dan twee á drie dagen heeft geduurd.

In werkelijkheid duurde de Opstand van 6 april tot 20 mei, het moment dat Texel door de Canadezen werd bevrijd. Terwijl de Duitsers zich op 5 mei onvoorwaardelijk hadden overgegeven werd er op Texel dus nog twee weken doorgevochten op ‘Europa’s laatste slagveld’. Vele Georgiërs doken enkele dagen na het begin van de Opstand onder bij de Texelse bevolking. De Duitsers kamden vervolgens systematisch het eiland uit op zoek naar de onderduikers. Juist deze feiten komen niet in de film terug; de dood van honderdzeventien Texelaars wordt terloops gemeld. Wat de film nodig had, was een korte historische uitleg van de gebeurtenissen aan het einde van de film, wat vaker bij historische films wordt gedaan. Nu bleef de kijker verstookt van deze feiten. Op visueel gebied is de film echter zeer geslaagd. Er zijn mooie beelden te zien, met dromerige special effects. Dit versterkt het mooie, dromerige verhaal over Marie dat wordt verteld. De verhaallijn mist echter de historische duiding. Een gemiste kans.

Kijk naar: