Zeventig jaar geleden, in mei 1940, naderden vanuit het oosten de Duitse opmars richting Nederland. Een van de doelen wasde Afsluitdijk.De Nederlandsetroepen uit Groningen en Drenthe trokken zich massaal terug, maarde grondwaterstand was te laag om een goede waterlinie te creëren.

Capitulatie
De Duitse opmars richting de Afsluitdijk moest worden gestopt bij de Wonsstelling en door de kazematten op de Afsluitdijk bij het dorpje Kornwerderzand. De Wonsstelling was een zeven kilometer lange verdedigingslinie die bestond uit eenvoudige veldversterkingen van hout en aarde. De stelling werd verdedigd door ongeveer duizend man, waaronder een groot aantal soldaten dat zich al uit de noordelijke provincies had teruggetrokken. Op 12 mei doorbraken de Duitsers de vrij zwakke Wonsstelling, waarbij achttien Nederlandse slachtoffers vielen.

De kazematten bij Kornwerderzand lagen nu in de frontlinie. De stelling was tussen1931 en 1934 gebouwd met als doel de zojuist aangelegde dijk te beschermen tegen aanvallen uit het oosten. De zeventien bunkers met muren van drie meter dik gewapend beton hadden elk een eigen functie: een commandokazemat, twee kanonkazematten, een zoeklichtkazemat, en mitrailleurkazematten.

Vanaf 1938, toen de oorlogsdreiging steedsgroter werd, werden de belangrijke posten bemand. Een jaar later werd de volledige mobilisatie afgekondigd en werden er 220 mannen in de kazematten gestationeerd. In mei 1940 wachtten ze gespannen af, in de wetenschap dat ze hier in de minderheid waren en bovendien slechter uitgerust.

Niettemin wisten de Nederlandse militairen in de kazematten de aanval uiteindelijk tegen te houden. Het vuur werd pas geopend op het moment dat de Duitsers tot 800 meter waren genaderd. De Duitse artillerie werd op 14 mei uitgeschakeld. Hierbij was de hulp van de marine, die de kanonneerboot Hr. Ms. Johan Maurits van Nassau op 14 mei richting Kornwerderzand stuurde, onmisbaar.

Hoewel er slechts enkele Duitse slachtoffers vielen, is de stelling bij Kornwerderzand wel de enige Nederlandse plek waar de Duitse aanval in de meidagen van 1940 succesvol is tegengehouden. De stemming in de bunkers was euforisch, maar vlak na de overwinning vond het bombardement op Rotterdam plaats, waardoor het Nederlandse leger alsnog tot capitulatie werd gedwongen.

Wanhoopslinie
Nu, zeventig jaar later, is het tijd om deze strijd bij Kornwerderzand te herdenken. Dit gebeurt in het Kazemattenmuseum, dat 25 jaar geleden is opgericht. De reden voor de oprichting was dat de kazematten een belangrijk symbool zijn voor het verzet en weerstand van de Nederlandse soldaten in de Tweede Wereldoorlog. Het idee dat de Duitsers ons land met een enorme overmacht snel omver liepen, houdt hier namelijk geen stand. Nu kan het uitgroeien tot een plek waar het verhaal van de Nederlandse soldaat wordt verteld.

Een belangrijk onderdeel van dit verhaal is te lezen in het nieuwe boek ‘De Wonsstelling: Wanhoopslinie voor Kornwerderzand’, geschreven door Jacob Topper. Het boek werd ook op de feestelijke vrijdagmorgen gepresenteerd. De auteur, een vrijwilliger van Stichting Kornwerderzand, was een jaar of acht geleden begonnen met het verzamelen van alle namen van de mannen die bij de Wonsstelling en bij Kornwerderzand hadden gevochten. Al spittende in de archieven ontdekte hij stapels verborgen verhalen die nog nooit eerder gepubliceerd zijn. Verhalen over de mobilisatie, de middelen, de kennis over de Duitse opmars en de gevolgen voor de omwonenden. Het resultaat is een compleet verslag van de oorlogshandelingen vlak voor de Afsluitdijk in de meidagen van 1940, waarin bovendien het karakter van het Nederlandse leger en het gezicht van een oorlog prachtig worden beschreven.

Oude doos
Topper stuitte bij zijn onderzoek op een brief van Kapitein P. van der Linden, waaruit bleek dat erfoto- en filmmateriaal bestond van de Wonsstelling na de aanval. Na een lange speurtocht trof meneer Topper de filmrollen uiteindelijk aan in een oude doos op een zolderkamer in Parijs. De ontdekking van deze unieke beelden maakten het feestje in Kornwerderzand compleet.

In mei verschijnt er op de website van /Geschiedeniseen nieuwe Plaats van Herinnering -documentaire, waarin de veteraanJan van Dokkumin Kornwerderzand herinneringen aan de kazematten ophaalt.