Door Max Kisman

Als 14-jarige middelbare scholier voelde ik een sterke behoefte me met alle beschikbare middelen te onderscheiden van de gevestigde orde. Zoals daar waren: popmuziek, mode, tijdschriften zoals Hitweek, haardracht, taal, wiet en... de VPRO. Omdat ik aardig kon tekenen kopieerde ik allerlei stijlen in mijn schoolagenda en op mijn schooltas. De pop-artmode van de Who, de hoesontwerpen van de Beatles en de Small Faces, de letters van Hitweek en de logo's van de VPRO. De VPRO was in die dagen de wekelijkse kwaliteitstoets voor de jonge geest. En, om met Johnny the Selfkicker te spreken, "de geest moest waaien."

Ik kende het werk van een aantal kunstenaars, illustratoren en striptekenaars, maar had geen idee wat 'grafisch ontwerpen' was. Pas later begreep ik dat de intrigerende grafische beeldtaal van de VPRO vooral werd bepaald door Jaap Drupsteen en Wim T. Schippers (samen met grafisch ontwerper Wim Wandel). Zij groeiden uit tot mijn helden. Niet alleen vanwege hun 'stijl', maar vooral door hun houding en mentaliteit. Daarmee maakten zij de tijdgeest zichtbaar.

Kenmerkend voor alle VPRO-producties in de jaren zeventig was het beperkte budget waar mee gewerkt moest worden. Dat leidde tot grote inventiviteit van programmamakers, regisseurs en kunstenaars. En van die ene grafisch ontwerper die met eenvoudige middelen ongeëvenaarde artistieke successen behaalde: Jaap Drupsteen. Hij ontwikkelde zich in korte tijd tot meester in het gebruik van chroma-key, table-top-modellen en live-action- beelden voor de vormgeving van zijn befaamde VPRO station-idents. Ik herinner me in het bijzonder zijn programmaleaders voor 'Het gat van Nederland' en de vormgeving en decors voor de 'BV Haast Show' en 'Barca di Venetia per Padova'. Zijn 'houtje-touwtje methode', zoals ik het in die dagen wat oneerbiedig definiëerde, werd evenwel hèt credo voor de vormgevers die hem opvolgden. Zoals ondergetekende.

Drupsteen was mijn grote voorbeeld. Niet zozeer vanwege zijn stijl en esthetiek, maar vooral vanwege zijn mentaliteit, eigenzinnigheid en eigengereide opstelling. Drupsteen was een éénling in de televisiewereld. Er bestaat zoiets als het 'op het juiste moment op de juiste plaats zijn', en Drupsteen was dat. Er was toen maar één VPRO en één plek voor een grafisch ontwerper om die VPRO een identiteit te verschaffen. Drupsteen buitte die mogelijkheid uit. Voor hij er zich mee ging bemoeien was het grafische televisiebeeld plat en vlak. Witte letters op een zwart velletje papier. Drupsteen wilde meer, de diepte in bijvoorbeeld. Met zijn experimenten om het vlakke grafische beeld perspectief te geven, bleek hij in staat om grenzen te verleggen. Vormgeving voor televisie werd een ervaring. Waar voorheen de willekeur van titelapparatuur, regisseurs, editors en video-operators de (wan)smaak bepaalden, wist Drupsteen met zijn werk een plaats voor grafisch ontwerpen op televisie te verwerven. Door eerder van binnen uit naar de vorm en identiteit te zoeken, dan er die van buiten op te leggen. Daarmee versmolt Drupsteen's identiteit met die van de VPRO. Drupsteen werd VPRO en VPRO werd Drupsteen.

Voor een ambitieuze grafisch ontwerper als ik, was er in Nederland dan ook maar één spannende werkplek te bedenken, en dat was bij de VPRO. Ik kreeg die kans en trad van 1991 tot 1997 met uitzonderlijk veel plezier en toewijding in Drupsteen's voetsporen. Ik had daar nooit kunnen doen wat ik heb gedaan, zonder dat Drupsteen het pad daar had geplaveid.

Max Kisman, november 2006.