Alle vijf de onderzoekers liepen tegen hetzelfde probleem aan: de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van bronmateriaal en het referentiekader van nu. Wat we tegenwoordig als seksueel geweld bestempelen was vroeger de normaalste zaak van de wereld. Hoe kijk je met de ogen van nu naar de agressie van toen? Wat kan je bestempelen als seksueel geweld als de regels van vroeger, het onderzoeksgebied loopt vanaf de 5e eeuw tot aan het midden van de vorige eeuw, heel anders lagen of er zelfs helemaal niet waren?

Daar ligt ook het probleem van het bronmateriaal. De onderzoekers zijn vooral afhankelijk van overgeleverde juridische verslagen. Lang niet alle gevallen van seksueel geweld kwamen voor de rechter. Veel vrouwen en kinderen wisten ook niet waar ze naar toe moesten, de term verkrachting of seksueel geweld kwam niet in hun vocabulaire voor. In Rusland bestaat het woord ‘verkrachting’ niet eens, daar heet het simpelweg ‘bludnoe nasil’stvo’: seksueel geweld.

Veel gevallen van seksueel geweld werden binnen de families opgelost (vooral als het om notabele families ging) en er werd veel meer gedoogd. Het huwelijk was vaak een vrijbrief voor de man. Binnen het huwelijk kon er geen sprake zijn van verkrachting.

In alle sociale lagen kwam seksueel geweld voor. Wel was er vaak sprake van machtsmisbruik door bijvoorbeeld hoge functionarissen, advocaten en priesters en deze zaken kwamen niet voor de rechter. Soms was het ook omgekeerde het geval. Dienstmeisjes die hun bazen met geweld verleidden om meer financiële zekerheid te krijgen.

Alle vijf de sprekers kwamen merkten op onze wereld een mannenwereld was (en is). De bronnen waarvan ze afhankelijk zijn, zijn door mannen geschreven. De rechters waren mannen, de advocaten waren mannen, de patriarchen waren mannen. Mannen bepaalden de wetten en regels, mannen bepaalden wanneer vrouwen zich aanstelden. Pas toen kerk en staat gescheiden werd en de veiligheid van de burgers in handen van de staat kwam te liggen, werd de positie van de vrouw sterker.

De redenen voor seksueel geweld en verkrachting zijn divers. Die moeten gezocht worden in seksueel genot, lust, frustratie, machtsmisbruik, overwinning (in geval van oorlog). Ook een interessant onderdeel waarmee rekening wordt gehouden binnen het bronnenonderzoek over seksueel geweld is de manier waarop landen over elkaar schrijven. Vaak worden termen als 'verkrachting' en 'seksuele dwang' gebruikt om een ander land te demoniseren, Marianna Muravyeva noemt als voorbeeld: “Rusland verkrachtte zich een weg door Europa.”

Het blijkt een complex onderzoeksgebied binnen de geschiedenis, waarin context en referentiekaders een zeer belangrijk onderdeel vormen. Of er sprake is van een gezamenlijke Europese 'verkrachtingsgeschiedenis' is ook maar zeer de vraag. Een hoop vragen, met een paar voorzichtige antwoorden.

AdV