Eigen ervaringen vertellen? Kijk hier op Plaats van Herinnering

Oorzaak is een defecte olieput van de Nederlandse Aardolie Maatschappij die met grote kracht ruwe olie en stoom de lucht in spuit. De zuidwesterwind voert het naar het nabij gelegen Schoonebeek. Niets ontkomt aan de zwarte regen.

“Het begon met een harde knal”, zegt de heer L. Schoonbeek. Zijn huis aan het Spanjaardspad ziet uit op de “oliespuiter” op een afstand van misschien 200 meter. Door een nachtkijker zag de heer Schoonbeek wat er aan de hand was. Hij belde meteen de Nederlandse Aardolie Maatschappij. De knal heeft de hele buurt wakker gemaakt. “We schrokken. Ineens was er een enorm lawaai. Eerst dachten we dat er iets met een vrachtauto was of vliegtuigen, maar toen kregen we door dat het de put van de NAM was”, zegt mevrouw Mulder.

Zij wijst naar de smurrie achter haar huis. De grond is zwart, de ramen zijn potdicht door een zwarte oliefilm. De weilanden die aan haar huis grenzen, lijken meer op bouwland, het ooit groene gras is pikzwart. De oliewolk vervuild de directe omgeving het meest, maar zelfs vanuit Weiteveen, drie kilometer verder, belden vrouwen dat hun was vuil werd.

Twee alinea’s uit een artikel van dagblad Trouw van 9 november 1976. De buurtbewoners reageren gelaten. De meesten werken bij of voor de NAM. Ze hebben vertrouwen in hun werkgever. De sensatiezoekers komen vooral uit het westen. Er ontstaan kilometerslange files richting Schoonebeek.

Journalisten uit het westen van het land zijn vooral verbaasd over de nuchterheid van de Schoonebekers. "We zijn nuchtere Drenthen die begrijpen dat het in dergelijke omstandigheden nutteloos is om te demonstreren, trouwens de NAM vindt het zelf erg genoeg", zegt een inwoonster uit Schoonebeek in een aflevering van het NCRV-programma Hier en Nu uit 1976. En dat klopt. De NAM werkt dag en nacht met man en macht aan een oplossing voor de defecte olieput. UIteindelijk lukt het bij de twaalfde poging, een dag na de ontploffing. Met een zelfgemaakte zware metalen afsluiter krijgt de NAM de oliespuiter onder controle.

De loyaliteit aan de NAM wordt niet beschaamd. Alle schade wordt vergoed en meteen na het sluiten van de put wordt er een grote schoonmaakactie op touw gezet. Na ruim drie maanden schrobben en poetsen doet Schoonebeek haar naam weer eer aan.

In Plaats van Herinnering halen Hans Bergshoeff, oud-medewerker van de NAM, en oud-journalist Harrie Timmerman herinneringen op aan het jaar 1976, toen Schoonebeek wel heel letterlijk een oliedorp werd.