De crash van spy-in-the-sky Gary Powers Spionageschandaal dwingt Verenigde Staten op de knieën

- Zoom
Gary Powers en een model van een U2.
Vijftig jaar geleden werd de Amerikaanse piloot Gary Powers in de Sovjet-Unie veroordeeld wegens spionage. In mei dat jaar was zijn vliegtuig neergeschoten door de Russen. Het incident kwam op een vervelend moment, twee weken voor onderhandelingen tussen Oost en West.
Onbewogen en kalm zat hij in de rechtszaal. Gary Powers hing tien jaar boven het hoofd voor spionage: drie jaar celstraf, en daarna nog zeven jaar zware dwangarbeid. In een interne memo vooraf oordeelde de CIA dat het een schijnproces zou worden. De Amerikaan zou niets in te brengen hebben.
Op 1 mei 1960 was Powers ineenU2-spionagetoestel het Sovjet-luchtruim binnengevlogen. U2's haalden een ongekend grote hoogte, veilig buiten bereik van radar en vijandelijke vliegtuigen. Doel van Powers was om gevoelige lokaties zoals kerncentrales op foto te krijgen. Die dag liep het anders.
Powers bevond zich op ruim twintig kilometer hoogte, toen hij door een explosie tegen het dakraam van de U2 geworpen werd. Een Russische luchtafweerraket was vlak ontploft achter het toestel. De drukgolf verwoestte de staart en vleugels, Powers bleef ongedeerd. In de terreur van de noodlanding koos de piloot ervoor om niet op de beruchte zelfmoordknop te drukken, maar om de klap af te wachten. Met grote snelheid stortte het wrak tegen de grond,wonder boven wonder overleefde Powers. Diezelfde avond nog zat de piloot in Moskou.
Het incident bracht de Amerikanen in ernstige verlegenheid. Krap twee weken later was een belangrijk diplomatiek overleg gepland tussen Chroestsjov en Eisenhower. De presidenten hoopten het eens worden over een periode van détente, maar de crash van spy-in-the-sky Gary Powers zette de verhoudingen tussen de Russen en de Amerikanen onder hoogspanning. Chroestjov eiste excuses van Eisenhower, maar de Amerikaanse president weigerde. Hierop liet de Russische president de politieke top afbreken.
In de maanden na mei uitten beide leiders beschuldigingen over-en-weer. Er werd een speciale VN-vergadering belegd, waarin de Amerikanen voorstelden dat de twee landen hun luchtruim voor elkaar openstelden. Gary Powers bekende in augustus 1960 schuld en hij werd veroordeeld tot tien jaar. Powers kwam na bijna drie jaar weer op vrije voeten. Diplomatie resulteerde toen in een spionnenruil.
Extra afbeeldingen
- Zoom
- Chroestsjov bekijkt de restanten van de U2 (Bron: Wikpedia)
President Chroestsjov bekijkt de restanten van het U2-toestel.
- Zoom
- Gary Powers tijdens de rechtszaak (bron: still)
Gary Powers tijdens de rechtszaak.
- Zoom
- Memo
CIA-memo met een opsomming van de voorwerpen die Powers aan boord had. (27 mei 1960)