Is er wereldvrede mogelijk na de Toren van Babel? Het is ironisch dat een discussie over de geschiedenis van UNESCO tijdens het geschiedeniscongres in Amsterdam in twee talen gevoerd wordt. De discussieleider verontschuldigde zich: de werkgroep die in 2005 in het leven werd geroepen om de UNESCO-geschiedenis te onderzoeken, bestaat uit een veelvoud aan nationaliteiten. Deelnemers kunnen immers met de meeste passie spreken als ze de taal machtig zijn.

UNESCO is het VN-orgaan dat in 1945 in het leven werd geroepen met maar één doel: vrede. En de organisatie bewandelt hiertoe vele wegen: onderwijs, wetenschap en cultuur. Het uitroepen van Amsterdam als werelderfgoed is dus slechts één van de activiteiten. UNESCO zet zich verder onder meer in voor natuurbescherming, voor het behoud van uitstervende talen; de vrijheid van meningsuiting; UNESCO zette de free software directory op en financierde musea die de migrant op de kaart zetten. Dat en een veelvoud aan voorbeelden meer.

UNESCO heeft daarnaast sinds haar oprichting een grote rol gespeeld in het verbeteren van geschiedenisonderwijs, als een manier om tot wederzijds begrip en verzoening te komen, zoals met het 'History of Humanity Project' en het Journal of World History. Meer recente voorbeelden van deze grensoverschrijdende geschiedschrijving zijn de studies naar migratie en slavenhandel.

Er werden nieuwe stappen gezet in deze traditie. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg een ander soort organisatie vorm, die de natiestaat oversteeg. UNESCO is een voorbeeld, maar ook Amnesty International (1961) en meer recent de World Trade Organisation (1995). De studie van deze ontwikkeling wordt 'transnational history' genoemd en richt zich op de beweging van mensen, ideeën en instanties over grenzen.

Op de eerste officiële dag van het internationale geschiedeniscongres in Amsterdam werd een pleidooi gehouden voor deze jonge tak van de geschiedschrijving. Babel verdeelde de mensheid, maar stap voor stap komt ze weer bijeen. Het zijn zulke studies die hieraan bijdragen. "Voorwaarde is echter wel dat de archieven van internationale organisaties openbaar worden gemaakt voor historici", zo stelde panellid Jens Boel. "UNESCO voorop".

Volledige digitale ontsluiting ligt in de planning, aldus Boel. "We gaan hondervijftigduizend pagina's online zetten", stelde een aanwezige van het project. Ook zal de komende vijf jaar een digitaal tijdschrift over transnationale geschiedenis uitkomen. Het blijft de vraag of dit de wereldvrede dichterbij brengt, want deze bulk aan tekst zal ongetwijfeld leiden tot spraakverwarringen.