Door Marnix Koolhaas

Buenos Aires , 11 december 1915. In het "Palais de Glace", aan de rand van de om zijn kroegen en bordelen beruchte volkswijk Recoleta, viert tango-zanger Carlos Gardel zijn 28e verjaardag. 's Zomers (in Argentinië is dat van december tot maart) gebruiken Gardel en zijn vrienden de vloer van de ijsbaan voor een nieuwe muziek die in de armoede van wijken als Recoleta haar voedingsbodem vindt: de tango.

Als Gardel's feestje op zijn einde loopt, stormt er een man met een pistool op hem af en lost twee schoten. Gardel wordt geraakt, maar hij zal de moordaanslag overleven. De dader wordt ingerekend. Hij draagt een naam die in Argentinië net zo beroemd zal worden als die van Gardel. Ernesto Guevara Lynch heet de schutter. Onder de koosnaam "Che" zal zijn zoon de bekendste revolutionair van de eeuw worden.

Wat schaatsen is voor Nederland, is de tango voor Argentinië: voor beide landen is het de meest eigen volkscultuur. Dat de ijsbaan van Buenos Aires bij de doorbraak van de tango zo'n grote rol heeft gespeeld, is een merkwaardig toeval. Eerst was er het in 1910 geopende "Palais de Glace". Deze overdekte kunstijsbaan was de eerste kunstijsbaan op het Zuidelijk halfrond, en kwam er op initiatief van Franse migranten. In Frankrijk verrezen rond 1900 in tal van steden overdekte kunstijsbaantjes, en dat misten de nieuwe migranten in Argentinië zeer.

Het "Palais de Glace" werd in typisch Franse stijl gebouwd door Jose Luis Ruiz Basadre. Het monumentale gebouw, met een ronde vloer van 21 meter doorsnee onder een prachtige lichtkoepel, wordt al snel na de opening 's zomers verhuurd aan muzikanten. Als er niet geschaatst wordt, spelen Carlos Gardel en zijn vrienden hier tango. Het tango-publiek, afkomstig uit de krottenwijken rond de haven, is een heel ander publiek dan het chique schaatspubliek. Die vinden het maar niets dat hun ijspaleis voor zulke sentimentele muziek wordt gebruikt, waarbij ook veel te opzwepend wordt gedanst. Maar ja, geld is geld. Als de tango-avonden veel meer geld blijken op te leveren dan de schaatsavonden, is het snel gedaan met de ijspret in Buenos Aires. Tot grote ergernis van het Franstalige schaatspubliek, blijven de ijsmachines vanaf 1915 buiten gebruik en is het "Palais de Glace" feitelijk het eerste "Palais de Tango" geworden. Of de nog altijd met veel mysteries omgeven moordaanslag op de nu als vader van de tango nationaal bewierookte Carlos Gardel gepleegd werd in opdracht van het Franse schaatspubliek, is nooit aangetoond. Maar het blijft een mogelijke verklaring.

In de compleet gerestaureerde koepelzaal vanhet voormalige Palais de Glace is het niet moeilijk om je voor te stellen dat hier een eeuw geleden geschaatst werd. Maar dit is dus ook de plek waar de tango het schaatsen verdreef. Maar waarom, zo bedenk ik me ineens, wordt de tango niet ook op schaatsen gedanst? Kom op Alex en Maxima! Aan jullie de historische taak om de nationale culturen van Nederland en Argentinië een eeuw na de moordaanslag op Carlos Gardel te herenigen!