Op het EK Schaatsen van 1971 werd de Nederlandse schaatser Jan Bols gediskwalificeerd na een wisselfout op de 5.000 meter. Het publiek in Heerenveen kwam daarom in opstand, omdat het niet was verteld waarom Bols uit de wedstrijd was genomen. De frustraties werden afgereageerd op Bols' directe concurrent Dag Fornaess uit Noorwegen.

Vooral op de tweede dag was de Noor mikpunt van hoon. Fornaess zei hierover: “Een oud vrouwtje met een paraplu kwam naar me toe en sloeg me zo op het hoofd! Ik had geen idee wat er aan de hand was. Een oud dametje! Daarna deed het publiek er alles aan om mijn start te verstoren. De toeschouwers wilden maar niet stil worden. Dat motiveerde me echter alleen maar meer om iedereen te verslaan. Ze begonnen sinaasappelen en flessen op het ijs te gooien. Er was geschreeuw en boegeroep van 20.000 man. Ik dacht: Wat gebeurt hier?” Toch reed hij een goede tijd: “Ik reed mijn rondje uit en stak mijn armen omhoog. Er kwam meer boegeroep. Het was een gevecht: ik wilde niet van het publiek verliezen.”

Zelfs de verantwoordelijke scheidsrechter Henny Roos werd bedreigd door de toeschouwers. Zijn zoon zei hierover in 2004: “Nog datzelfde weekend is er een bommelding binnengekomen, dat er een bom in zijn auto zou zijn gestopt. Die is door de politie grotendeels uit elkaar gehaald. Onder politiebegeleiding is hij daarna naar het hotel gebracht. Het was niet echt leuk. Mijn vader werd letterlijk bedreigd. Die tweede dag is hij niet op het ijs geweest - de enige dag in zijn leven dat zo iets is gebeurd. Er was een enorme druk op hem door het publiek.” Ondanks alle protesten werd Fornaess uiteindelijk Europees Kampioen.

De internationale pers

De internationale pers had het wangedrag van het Nederlandse publiek met verbazing gevolgd. In de Noorse kranten werd gemopperd door Aftenposten. Deze krant schreef dat er heel veel mis was gegaan in Heerenveen, waardoor de relatie tussen de Noorse en Nederlandse schaatsbond in gevaar was gekomen. Naast de organisatie had ook het publiek zich misdragen, vooral tegen de Zweden en de Noren. De enige Nederlander, die wél de complimenten kreeg, was hoofdscheidsrechter Henry Roos.

De Zweedse krant Aftonbladet trapte een enorme rel en ging volkomen door het lint. 'Woedend werden glazen en flessen kapot geslagen,’ schreef een verslaggever. Met eigen ogen had hij gezien dat er overal vechtpartijen waren uitgebroken, waarbij tafels en stoelen in splinters werden geslagen.

De journalist was goed op dreef: ‘De verwarring was totaal. De locale radiozenders zonden een catastrofealarm uit. Tot diep in de nacht duurde het oproer. In de grote hal hebben dronken tienermeisjes de klompjes uitgeschopt en sliepen hun roes uit. Het bewakingspersoneel bekommerde zich er niet om. Men heeft de handen vol met het tot bedaren brengen van de verontwaardigde supporters. Een onwerkelijke schaatshappening die alleen maar in het schaatsgekke Holland mogelijk is.'

Aldus Aftonbladet, die er nog steeds geen genoeg van kreeg. De verslaggever had namelijk ook gehoord dat de Nederlandse schaatssupporters de jacht hadden geopend op de aanwezige Zweden, voor wie al een aantal lantaarnpalen was gereserveerd om ze aan op te knopen. In de grachten dreef zelfs al een lijk.

De Leeuwarder Courant tot slot was tevreden - enkele uitzonderingen nagelaten: 'Men heeft zaterdag de gelegenheid verzuimd de mensen in te lichten waarvoor deze harde beslissing moest worden genomen en zo mee de geladen stemming waarin het publiek zondag in het stadion verscheen in de hand gewerkt.'

Maar voor de rest was er niets aan de hand geweest: 'De organisatie was perfect. Heerenveen heeft bewezen dat het ook onder de moeilijkste omstandigheden een kampioenschap aan kan.'

Uiteindelijk was alle ellende begonnen bij de foute wissel van Jan Bols. Hij was duidelijk over zijn diskwalificatie: “Ik had fout gewisseld. Dat is mijn schuld geweest en van niemand anders. Als ik er nu op terugkijk, heeft het zelfs nog zijn voordelen gehad ook, want nog steeds word ik herkend vanwege die wissel.”

(Jurryt van de Vooren)