Vijf Amerikaanse mariniers en een korpslid wisten zich vereeuwigd door het planten van de Amerikaanse vlag op de Suribachivulkaan op het Japanse eiland Iwo Jima. De foto van deze gebeurtenis groeide uit tot icoon van de slag om Iwo Jima, die in het Amerikaanse collectieve geheugen gegrift staat als een van de zwaarste gevechten uit de Tweede Wereldoorlog. Iwo Jima was het eerste eiland dat de Amerikanen veroverden op Japans grondgebied.

De slag om Iwo Jima

19 februari 1945. Bij aanvang is het duidelijk dat de Amerikaanse troepen het gevecht om Iwo Jima niet kunnen verliezen: tegen hun overmacht van 110.000 soldaten en materieel beginnen de Japanners, een kleine twintigduizend in totaal, weinig tot niets. De vraag is alleen, hoe lang zal het duren voor de Japanners capituleren, en tegen welke prijs?

Hier ligt de crux. De Japanners weten namelijk van geen opgeven. Verbeten vechten ze zich vijfendertig dagen lang de dood in. Ze hebben zich verschanst in schuttersputjes, grotten en graven zelfs complete tunnelstelsels onder het eiland, dat maar 13 vierkante kilometer groot is. Naast snipers maken de Japanners gebruik van raketten en kamikazepiloten.

Mikpunt van de Amerikanen wordt de 166 meter hoge Suribachivulkaan, de meest strategische plek op het eiland. Maar het eiland blijkt één groot fort. Bombardementen halen weinig uit. Aanval na aanval volgt, vaak met de modernste wapens. Tevergeefs. De Amerikanen gooien het over een ander boeg en bestormen het eiland voor een grondoorlog.

Ook 's nachts vinden gevechten plaats. De Japanse bunkers zijn zo goed verborgen, dat ze de Amerikanen vaak overvallen: rustig wachten de Japanners vanuit hun schuilplek op naderende troepen, om ineens een schijnwerper aan te zetten en het vuur te openen. Dikke stalen deuren worden even geopend om te schieten, en daarna meteen gesloten voor het tegenvuur. Een eerste groep van bijna duizend mariniers zijn zo haast op een zelfmoordmissie, maar boeken gestaag maar traag voortgang. Om dit te illustreren: met vlammenwerpers proberen de Amerikanen de bunkers onschadelijk te maken, maar omdat deze door gangenstelsels met elkaar verbonden zijn heeft dit maar even effect. Tegelijkertijd wacht 's nachts het gevaar van een massaal Japans zelfmoordoffensief, wat een gangbare tactiek is gebleken.

De gevechten zijn zwaar. Elke meter Amerikaanse vooruitgang wordt beantwoord met een salvo van artillerie, vanuit onzichtbare posities en hinderlagen. Wat mede de doorslag geeft is een achttal Sherman-tanks met vlammenwerpers. Tegen deze militaire vinding kunnen de Japanners weinig inbrengen en het voertuig blijkt uitstekend geschikt om de bunkers en gangenstelsels onschadelijk te maken.

Nadat de Amerikanen op 23 februari Suribachi innemen, wacht nog de noordzijde van het eiland. Ondanks de verliezen aan de zuidzijde, houden de Japanners aan deze kant hevig stand. Bovendien zijn de versterkingen op dit deel geavanceerder. Amerikanen sneuvelen bij bosjes. Doorbraak komt als de Amerikanen 's nachts aanvallen gaan uitvoeren, en veel slapende Japanse soldaten kunnen verrassen. Hierdoor worden veel strategische posities veroverd.

De massieve aanval op de stellingen put de Japanse soldaten uit, en voedsel, water en munitie raken schaars. In het zicht van een nederlaag kruipen veel Japanners 's nachts uit hun holen, en gaan de Amerikanen te lijf met wat ze nog aan wapens overhebben. Eén-op-ééngevechten met de vuist komen steeds vaker voor en de Japanners vechten zich stuk voor stuk de dood in. Een minder eervol einde vindt ook vaak plaats in de grotten, met een granaat in eigen hand.

Iwo Jima wordt veilig verklaard op 16 maart 1945, vijfentwintig dagen na de invasie. Maar op 25 maart voeren driehonderd Japanners een laatste banzai-tegenaanval uit, waarbij ze nog tientallen Amerikaanse mariniers mee de dood insleuren. De eindstand: van de 110.000 Amerikaanse troepen sneuvelen er bijna 6800, ruim 19.000 zijn gewond geraakt. Vrijwel alle ruim 18.000 Japanse soldaten zijn omgekomen, een klein groepje is gevangen genomen.

Na afloop van de Tweede Wereldoorlog verklaren stafleden van het Japanse leger dat het leger vóór Iwo Jima al grote verliezen had geleden. Doel was dan ook dat op het eiland de voortgang van de Amerikanen afgeremd zou worden. In de tussentijd kon de slagkracht op het vasteland zich hergroeperen om een Amerikaanse invasie te voorkomen. Op Iwo Jima moesten de Japanners de Amerikanen zware verliezen toebrengen, zodat ze een mogelijke invasie van Japan zouden heroverwegen.

De foto

Er is veel te doen geweest over de foto die werd gemaakt van de mariniers die een Amerikaanse vlag plantten op de Suribachi-top. De foto werd gemaakt op de vijfde gevechtsdag, 23 februari 1945, door Joe Rosenthal en raakte in de Verenigde Staten bekend als een van dé beelden van de Tweede Wereldoorlog. Drie van de zes afgebeelde mannen sneuvelden tijdens de slag om Iwo Jima. De andere drie werden grote bekendheden. Het was echter de tweede keer dat deze vlag-scène werd gefotografeerd.

De Amerikanen verwachtten grote weerstand bij het innemen van de slapende vulkaan. Maar toen deze uitbleef, werd een marinier met vlag de Suribachi opgestuurd. Het planten van deze vlag werd vastgelegd door fotograaf Louis Lowery. De legende gaat dat de kolonel van het tweede bataljon, Johnson, de vlag toen heeft opgeëist als souvenir, omdat zijn afdeling dat deel van Iwo Jima ingenomen had. Hij stuurde daarop een tweede vlag naar de top, ter vervanging van de eerste. In een knap staaltje propaganda werd het moment nog eens over gedaan voor de camera. Dít werd de beroemde foto.

Iwo Jima in kleur

Van de slag om Iwo Jima zijn diverse verfilmingen gemaakt. To the Shores of Iwo Jima is een kodachrome-documentaire die in 1945, tijdens de gevechten (!), werd gemaakt in opdracht van de Amerikaanse marine. De beelden tonen de schokkende rauwheid van de gevechten, die in kleur nog aangrijpender wordt. Maar het blijft propaganda: let bijvoorbeeld op de muziek.

De twintig minuten durende documentaire volgt het leger op de voet bij de belangrijkste momenten van de slag, van de bombardementen tot de belegering en verovering van de Suribachitop, het planten van de vlag en het uiteindelijke breken van het Japanse verzet. Het leger filmde alles. Vier van de mannen die de opnames maakten sneuvelden, tien anderen raakten gewond.

Het was de eerste keer dat het Amerikaanse publiek in kleur de vlaggenscène zag. De documentaire werd in 1945 genomineerd voor een Oscar.

Bekijk

• To the shores of Iwo Jima

   

  Korte documentaire in kleur (!) van de slag om Iwo Jima.

• My Japan

   

  Anti-Japanse propagandafilm. Waarschuwing: bevat racistische uitingen en schokkende beelden.