Er bestaat een opmerkelijk verband tussen de olympische paardenraces van 1956 en het moment waarop de Greet Hofmans-affaire op straat kwam te liggen. Spil van dit verhaal is Alexei Pantchoulidzew (1888 – 1968).

Oorspronkelijk kwam hij uit het Russische Pjatigorsk, waar hij diende bij de cavalerie. Pantchoulidzew was daarna jarenlang de huisgenoot van Armgard von Sierstorpff-Cramm, de moeder van prins Bernhard. Na de dood van Bernhards vader in 1934 werd Pantchoulidzew een soort van tweede vader voor de latere prins-gemaal. Na de Tweede Wereldoorlog trokken ze naar Nederland, alwaar ze hun intrek namen in Kasteel Warmelo.

Als kleine jongen kreeg Bernhard paardrijlessen van Pantchoulidzew. Later deed dit tweetal aan heel wat internationale wedstrijden mee. Bernhard was in 1956 zelfs voorzitter van de Internationale Ruitersport Federatie, waardoor hij in staat was een wildcard aan Pantchoulidzew te geven voor de olympische ruiterspelen in Stockholm. Alhoewel de Olympische Spelen dat jaar in Melbourne waren, was dit onderdeel verplaatst naar Zweden vanwege de strenge regels voor de invoer van paarden in Australië.

Aan deze deelname ging een naturalisatie vooraf, die leidde tot een breuk binnen het Koninklijk Huis. Zo wordt deze zaak ook voor niet-sportliefhebbers bijzonder interessant – zelfs voor Fasseur. Pantchoulidzew werd in ieder geval de enige Nederlandse deelnemer van 1956, omdat Melbourne werd geboycot door het Nederlands Olympisch Comité na de Russische inval in Hongarije.

Afgelopen zomer dook Netwerk in dit olympische avontuur van Bernhard en Pantchoulidzew. Hiervoor spraken de samenstellers met paardenhistoricus Jan Maiburg en sportjournalist Hans Eijsvogel, die de enige filmbeelden bezit van Pantchoulidzew in Stockholm. Achter de schermen was er heel wat gebeurd, bleek uit deze gesprekken.

“De band tussen Bernhard en Pantchoulidzew was zeer intensief”, aldus Maiburg. Daardoor werd het de ruiter nogal makkelijk gemaakt om aan het olympische evenement mee te doen. Zoals Maiburg verder zegt: “Het valt op dat er geen enkele kwalificatiewedstrijd heeft plaatsgevonden. Dat deze man out-of-the-blue op de Olympische Spelen van 1956 verschijnt.”

Er moest alleen nog een Nederlands paspoort komen. Eijsvogel: “Prins Bernhard heeft ervoor gezorgd dat Pantchoulidzew op versnelde wijze een Nederlands paspoort kreeg, want anders mocht hij niet starten. Het was een vriendendienst.”

Vlak voor aanvang van de Spelen werd alles definitief dichtgetimmerd. Op 4 juni 1956 besloot het Nederlands Olympisch Comité dat Pantchoulidzew op eigen kosten mocht deelnemen aan de Olympische Spelen. Ook hier moet sprake zijn geweest van beïnvloeding, want bokser Hendricus Teters en zwemmer Willem de Vreng mochten enkele maanden later niet meedoen aan de Spelen in Melbourne, ondanks dat ze ook alles zelf wilden betalen. Geen gelijke monniken, geen gelijke kappen.

Deze soloactie van Bernhard kwam bovenop de spanningen tussen Juliana en Bernhard, mede vanwege de aanwezigheid van Greet Hofmans. Volgens Maiburg verbrak Wilhelmina hierdoor zelfs de banden met Bernhard. “Omdat men het op Soestdijk helemaal niet eens was met de actie van Bernhard. Dat hij op eigen houtje zijn pleegstiefvader een wildcard heeft gegeven om te mogen starten op de Olympische Spelen van 1956 in Stockholm. Straks moest voor hem misschien het Wilhelmus worden gespeeld.”

De Olympische Spelen van 1956 werden zo een splijtzwam in Soestdijk, maar daarover wordt weinig gesproken als we het hebben over de Greet Hofmans-affaire.

Om die duidelijkheid eens te krijgen, volgt hier een chronologische weergave van de gebeurtenissen van 4 tot en met 18 juni 1956. Het helpt om de opvallende samenloop te zien van de Greet Hofmans-affaire en de olympische ruiterwedstrijden, die door Bernhard werden bezocht.

4 juni: Het Nederlands Olympisch Comité gaat akkoord met de deelname van Pantchoulidzew aan de olympische ruiterwedstijden.

9 juni: Prins Bernhard vertrekt per vliegtuig vanuit Nederland naar Stockholm, waar hij aanwezig is als president van de Internationale Hippische Federatie. Het ANP meldt tijdens het radionieuws die dag: ‘Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Bernhard is vanmiddag op het vliegveld Bromma bij Stockholm aangekomen. De Prins zal in zijn functie als voorzitter van de Internationale Ruitersport Federatie de olympische ruiterwedstrijden bijwonen, die morgen beginnen.’

Maiburg zegt hierover in Netwerk: “De geschiedenisboekjes vertellen ons dat dit vliegtuig niet rechtstreeks gevlogen is, maar een tussenlanding heeft gemaakt in Hamburg. Daar wordt een bekend Duits opinieblad uitgegeven, namelijk Der Spiegel.”

10 juni: Officiële opening van olympische ruiterwedstrijden in Stockholm. Een verslaggever van de Leeuwarder Courant seint: ‘Als enige Nederlandse deelnemer reed de heer A. Pantchoulidzew in het defilé mee.’

13 juni: Der Spiegel publiceert het artikel over Greet Hofmans. Het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis schrijft hierover: ‘Informant van het weekblad was Bernhard zelf, die verwachtte dat publicatie vanzelf zou leiden tot de verwijdering van de voor zijn positie lastige aanhang van Hofmans onder het paleispersoneel.’

15 juni: Begin van de grote dressuurproef, waar Pantchoulidzew aan meedoet.

18 juni: Prins Bernhard keert om kwart voor negen in de avond terug uit Stockholm. De Leeuwarder Courant: ’Hij maakte tijdens de terugreis een tussenlanding in Hamburg.’ Als Maiburg gelijk heeft, zou Bernhard dus zowel vóór als ná publicatie in Hamburg zijn geweest, de stad van Der Spiegel.

Tot zover de feitelijke weergave van de uithuizige weken van Bernhard en Pantchoulidzew. Koningin Juliana verbleef in die tijd in Nederland, wat Maiburg verdacht vond: “Alle monarchen, koninginnen en regeringsleiders waren in Stockholm, maar koningin Juliana moest thuisblijven.” Hij vermoedt daarom dat het een bewuste tactiek van Bernhard was geweest om in het buitenland te zijn op het moment dat Der Spiegel de ruzie rond Greet Hofmans op straat zou gooien.

Of dat bewust is gebeurd, blijft gissen. Het zou een mooi thema kunnen zijn voor een tv-serie.

(Jurryt van de Vooren)