Doel van het project oorlogsliefdekind is om de liefdeskinderen en hun vaders op te sporen. En als het even kan, om ze ook met elkaar te herenigen. Deze wens leeft bij de kinderen vaak sterker dan bij de vader: de vader is veelal getrouwd en heeft altijd gezwegen over zijn Indonesische kind.

Hoeveel kijkers van de Andere Tijden Special Tuan Papa zullen vanavond na de uitzending tegen hun familie zeggen: "Ik heb een kind in Indonesië verwekt"? Als we uitgaan van de schattingen, moeten dit er enkele duizenden zijn. En hoeveel van hen zullen stappen ondernemen om het kind wettelijk te erkennen, en vice versa? Op welke manieren kunnen vader en kind wettelijk herenigd worden?

Prof. mr. Th.M. de Boer is hoogleraar internationaal privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam, en kan vanuit zijn specialisme de juridische kansen van oorlogsliefdekinderen beoordelen. Volgens de Boer zijn er twee opties: “De eerste is erkenning van het kind door de biologische vader. Hierbij ligt het initiatief bij de vader. Door middel van een notariële acte kan hij dit vastleggen. Vanaf dat moment maakt het kind deel uit van de familie en is het erfgenaam.”

Dit klinkt makkelijker dan het is. Stel: een veteraan wil zijn bastaardkind officieel erkennen, dan vindt hij talloze hindernissen op zijn pad. De Boer: “Een Nederlandse gehuwde man mag geen buitenechtelijk kind erkennen. Het gezin wordt zo juridisch beschermd. Alleen bijzondere omstandigheden kunnen uitkomst bieden, bijvoorbeeld als de vader en het kind structureel contact hebben gehouden. Ook is na een scheiding, of als de echtgenote is overleden, erkenning van het kind weer mogelijk."

Hiermee is deze optie al vrijwel dichtgetimmerd: het merendeel van de Indiëtroepen trouwde na terugkomst in Nederland. Over hun kind in Indonesië zwegen ze tegen hun nieuwe echtgenoot. Mocht er een echtscheiding zijn geweest, of de vrouw zijn overleden, dan is erkenning wel mogelijk."

Wat houdt de tweede mogelijkheid in?
De Boer: “Bij de tweede optie ligt het initiatief bij het kind. Het kind kan de rechter verzoeken tot een gerechtelijke vaststelling van het vaderschap. Hierbij kan bijvoorbeeld DNA-onderzoek uitwijzen of de vader werkelijk de vader is.”

Wat zijn hierbij de hindernissen?
"De vraag of een gerechtelijke vaststelling mogelijk is, wordt beheerst door het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit van man en moeder. Als deze er niet is, door het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats van man en moeder, en anders door het recht van de gewone verblijfplaats van het kind. Alles ten tijde van de indiening van het verzoek."

Wat betekent dit voor de oorlogsliefdekinderen?
"In de praktijk zal dit voor kinderen die in Indonesiëwonen waarschijnlijk betekenen dat een gerechtelijke vaststelling niet mogelijk is, tenzij het Indonesische recht die rechtsfiguur kent, wat ik niet heel waarschijnlijk acht. Kortom: het kind zal in veel gevallen (juridisch) met lege handen blijven staan. Dat ligt uiteraard gunstiger voor de oorlogsliefdekinderen die wel naar Nederland zijn gekomen en hier nu wonen."

De meeste oorlogsliefdekinderen weten vaak niet meer dan een naam, die vaak ook nog verkeerd gespeld is. Idealiter leidt hun zoektocht uiteindelijk naar de (vermoedelijke) vader. Daar zijn aanwijzingen voor nodig. Welke argumenten heeft het kind nodig om vervolgens zo'n onderzoek te mogen starten?
De Boer: “Ik stel mij voor dat het kind wel enige aanwijzingen zal hebben dat een bepaalde persoon zijn verwekker is. Misschien brieven of foto's of iets dergelijks. Het kind zal op de een of andere manier aannemelijk moeten maken dat het zijn vermeende 'vader' niet uit het telefoonboek heeft geprikt. Ik weet niet uit ervaring met welke aanwijzingen de rechter genoegen zal nemen, maar om een procedure aan te spannen is nog geen DNA-bewijs nodig. De verzoeker kan de rechtbank vragen om de man te bevelen aan zo'n onderzoek mee te werken."

Wanneer het vaderschap bewezen wordt, wat zijn dan de consequenties?
“Als het vaderschap bewezen kan worden, dan zijn de rechtsgevolgen enigszins beperkt. Het kind verkrijgt alleen de Nederlandse nationaliteit als het nog minderjarig is. Dit is bij de oorlogsliefdekinderen niet het geval. Wel kan het kind (ook een meerderjarig kind) een naamkeuze doen: het kan op die manier de familienaam van de vader verkrijgen. Overigens kunnen hier weer complicaties optreden als gevolg van het feit dat het kind niet de Nederlandse nationaliteit verkrijgt: de naamskwestie zou dan beheerst kunnen worden door Indonesisch recht en ik weet niet of dat recht de vrije naamkeuze kent."

Wordt het kind ook erfgenaam?
“In erfrechtelijk opzicht wordt het kind na gerechtelijke vaststelling van het vaderschap gelijkgesteld aan de wettige kinderen van de vader: het deelt dus mee in de erfenis op dezelfde wijze als andere kinderen, het heeft recht op een legitieme portie, etcetera. Als de vader al overleden was voordat het vaderschap was bewezen, gelden allerlei verjaringstermijnen.”

Zijn er verdere gevolgen?
"Een erkenning heeftbeperkte rechtsgevolgen: het meerderjarige kind krijgt niet de Nederlandse nationaliteit, het minderjarige kind alleen als het vóór zijn zevende levensjaar wordt erkend door een Nederlandse vader of als het biologisch vaderschap van de vader is komen vast te staan. Maar in principe leidt de erkenning (en trouwens ook de gerechtelijke vaststelling) tot een juridische gelijkstelling van het kind aan zijn halfbroers en halfzussen, althans voor wat betreft het familie- en erfrecht. Zij staan dan allen in dezelfde familierechtelijke betrekking tot hun vader."

De Verenigde Staten hebben in 1989 een generaal pardon uitgevaardigd voor de oorlogskinderen, die in Vietnam werden verwekt (Lees hier). Kinderen verkregen puur op uiterlijke kenmerken Amerikaans burgerschap. Ook Duitsland deed zo'n handreiking naar de kinderen die in Frankrijk verwekt werden (lees hier). Ziet u dit in Nederland ook gebeuren?
"Dit lijkt me niet waarschijnlijk. Er zal eerst een kamermeerderheid voor moeten komen. Dit zie ik niet gauw gebeuren."

Voor de oorlogsliefdekinderen ligt het eenvoudiger. Hun wens om de vader terug te vinden staat voorop. Juridische hereniging speelt voor de kinderen geen directe rol; het gaat ze om fysieke hereniging. Om een hand, een knuffel van hun vader, om erkenning. Pas als het kind en de vader deze erkenning formeel onderstreept willen zien, treedt het jurische rad in werking. Dat dit mechanisme ze hierbij weinig ruimte geeft, toont mogelijk aan hoe onbekend het verschijnsel van de oorlogsliefdekinderen is. Wellicht zal de Andere Tijden Special Tuan Papa hier verandering in brengen. Hoop is er in ieder geval voor de in Nederland woonachtige oorlogsliefdekinderen.