De KLM en Schiphol als trots der natie Twintig jaar luchtvaart in Nederland

28 juli 2010

: Zoom; Schiphol ca. 1936

In 1939 werd een film gemaakt ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van het luchtverkeer in Nederland. Hierin zitten onder meer beelden van verschillende vliegtuigtypen uit de jaren twintig, historische gebeurtenissen zoals bezoeken van koningin Wilhelmina en prinses Juliana aan Schiphol en de eerste KLM-vlucht Londen - Amsterdam op 17 mei 1920.

In april 1916 werd door de minister van Oorlog goedkeuring verleend voor de aankoop van grond in de buurt van het Fort Schiphol om hier, aan de rand van de Stelling van Amsterdam, een militair vliegveld in te richten. In augustus van dat jaar was het terrein van 16,5 hectare geschikt gemaakt om als vliegveld te dienen en waren vier houten loodsen geplaatst. Op 19 september landden drie vliegtuigen van de LVA op Schiphol, waarmee het vliegterrein in gebruik werd genomen. Het veld bleek al gauw te klein en gedurende de Eerste Wereldoorlog werden aanliggende percelen gevorderd. Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog was de oppervlakte van Schiphol toegenomen tot 76 hectare.

Toen de Eerste Wereldoorlog voorbij was ging men al gauw post, vracht en zelfs passagiers vervoeren met enigszins verbouwde en afgedankte oorlogsvliegtuigen. Nederland wilde hier natuurlijk ook aan meedoen, en vooral door het toedoen van luitenant-vlieger Albert Plesman werd in oktober 1919 de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en Koloniën N.V. (KLM) opgericht. Op 17 mei 1920 opende de KLM haar eerste lijndienst: de luchtlijn Amsterdam-Londen. Schiphol deed dienst als landingsplaats voor Amsterdam. Dat jaar waren er 440 passagiers.

In 1921 werd de accommodatie voor passagiers op Schiphol verbeterd, doordat men de beschikking kreeg over een volledige loods. Er kwamen meer lijndiensten en er kwamen grotere en zwaardere vliegtuigen. Dit leidde af en toe tot problemen, doordat het terrein onvoldoende gedraineerd was, waardoor vliegtuigen vaak uit de modder moesten worden getrokken.

Als militair vliegveld verloor Schiphol aan betekenis, maar voor de burgerluchtvaart werd het vliegveld steeds belangrijker. Op 1 april 1926 werd Schiphol gekocht door de gemeente Amsterdam. De gemeente ging meteen aan de slag: de drainage van het veld en de toegangswegen werden verbeterd. Er werd een betonnen platform aangelegd van 50 bij 100 meter, en op het in inmiddels tot 30 hectare gegroeide bebouwde gedeelte werden een stationsgebouw en een verkeerstoren gebouwd.

Het stationsgebouw werd geopend in 1928, op tijd voor de Olympische Spelen van datzelfde jaar in Amsterdam, en in 1940 door een bombardement verwoest. Een replica van dit gebouw staat sinds 2005 op Aviodrome te Lelystad.

In 1935 werd het landingsterrein vergroot tot driemaal de bestaande oppervlakte en in het nu 180 hectare grote terrein werden 200 kilometer drainagebuizen verwerkt. Er kwam een nachtlandingsinstallatie en er kwamen 4 asfaltbetonnen landingsbanen.

KLM

Op dinsdag 7 oktober 1919 wordt de 'Koninklijke Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en Koloniën' opgericht bij acte in het notariskantoor van mr. H. Stoop in Den Haag. Het startkapitaal van 1,2 miljoen gulden werd gefourneerd door acht zakenlieden, onder wie Frits Fentener van Vlissingen. De luitenant-vlieger Albert Plesman werd administrateur, en later directeur. Koningin Wilhelmina verleende de maatschappij bij oprichting het predicaat koninklijk. Hiermee is de KLM de oudste onder zijn oorspronkelijke naam opererende luchtvaartmaatschappij.

Hoogtepunten uit de geschiedenis van de vooroorlogse KLM

17 mei 1920: Eerste KLM-vlucht, route Amsterdam-Londen. Het gebruikte toestel was een De Havilland DH-16 gevlogen door piloot Jerry Shaw. De vluchten werden uitgevoerd met geleasede toestellen en vliegers van het Britse bedrijf Aircraft Transport and Travel Ltd., Aan boord van de eerste vlucht waren als passagiers twee journalisten, en Engelse kranten als bagage. KLM vervoert in haar eerste operationele jaar 345 passagiers, 22 ton vracht en 3 ton post.

25 augustus 1920 KLM ontvangt haar eerste vliegtuigen op eigen naam. Het betreft 2 maal de Fokker F.II. Met de order is een bedrag van 45000 gulden gemoeid. Op 30 september vond de eerste commerciële vlucht met eigen machine plaats. Het betrof een retourvlucht tussen Schiphol en Londen. Aan boord bevonden zich behalve de vlieger: directeur Albert Plesman, een journalist en een grond werktuig kundige.

4 april 1921: Hervatting van de vluchten (na een winterstop) met de Fokker F.II en de nieuwere Fokker F.III.

1 oktober 1924: KLM vliegt voor de eerste maal naar Indonesië, voormalig Nederlands Oost-Indië. Deze proefvlucht wordt gevlogen met een éénmotorige Fokker F.VII en drie bemanningsleden. De belangrijke lading aan boord bestaat uit post. De totale reistijd bedraagt 55 dagen. Dat kwam door een langdurig oponthoud in Bulgarije vanwege motorproblemen.

september 1929: Start van de reguliere lijndienst Amsterdam-Batavia, die voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog de langste reguliere lijndienst ter wereld was.De vlucht duurde dertien dagen, nog altijd tien dagen sneller dan een reis per mailboat.

oktober 1934: KLM’s DC-2 Uiver wint de tweede prijs in het handicapgedeelte van de luchtvaartrace Londen-Melbourne. In 1984 wordt deze vlucht herhaald door een gerestaureerde DC-2 in KLM-huisstijl, opnieuw onder de naam "Uiver".Tot verdriet van Anthony Fokker was KLM inmiddels op toestellen van het Amerikaanse bedrijf Douglas overgestapt. De DC-2 werd gevolgd door de DC-3, waarvan de KLM in

augustus 1936 als enige Europese maatschappij ooit acht toestellen bestelde.

december 1934: Eerste Atlantische KLM-vlucht: Amsterdam-Curaçao. Toestel: Fokker F.XVIII "Snip".

september 1945: KLM hervat de diensten na de Tweede Wereldoorlog, aanvankelijk alleen op binnenlandse routes.De Nederlandse overheid stelt 23 miljoen gulden beschikbaar voor de aankoop van een nieuwe vloot. In 1946 schafte KLM als eerste maatschappij in Europa de Lockheed Constellation aan. In 1960 volgde de Douglas DC-8, het eerste straalvliegtuig van KLM.