Januari en februari 1979

In de eerste dagen van 1979 groeide de hoop op de eerste Elfstedentocht sinds 1963. “Dan moet die wel op een dinsdag, woensdag of donderdag zijn,” zei de Elfstedenvereniging.

De maandag kon niet, omdat de inschrijving dan op de rustdag zondag zou zijn. Vanzelfsprekend kon die zondag helemaal niet vanwege het christelijke deel in Friesland.

Vrijdag kwam weer niet uit, omdat er dan een markt zou zijn in de Frieslandhal. O ja: de zaterdag schikte ook niet zo, maar als het écht moest, was er misschien nog iets te regelen.

Zo was er voor Koning Thialf ook niets meer aan, dus aan de winter van 1979 kwam toen tijdelijk een einde. Op 8 januari sloeg de dooi toe en werden de sluizen geopend. En stromend water is funest voor het ijs, net als varende schepen.

Half januari kwam de tocht opnieuw in beeld. Opeens dook er een ander probleem op: enkele belangrijke militairen voor bijzondere opdrachten tijdens de Elfstedentocht werden naar Libanon gestuurd voor een vredesmissie. Het leger formeerde hierop snel een nieuwe eenheid, die tot 1 april paraat was om te helpen bij een eventueel te verrijden tocht.

Nog enkele weken leek er inderdaad één te worden ingeschreven, maar het was allemaal ijdele hoop. De militairen konden naar Libanon om daar in verschrikkelijke omstandigheden een trauma voor het leven op te lopen.

Januari 1982

Op 14 januari 1982 schreef de Leeuwarder Courant al trots dat bij de komende Elfstedentocht koninklijk bezoek was te verwachten. Dat zei majoor Laan, alhoewel hij er niet helemaal zeker van was. “Dit soort zaken wordt uiteraard buiten ons beslist.” Het leek er in ieder geval op dat iedereen er toen zeker van was dat er eindelijk weer een tocht zou komen – al dan niet met prinsesjes erbij.

Slechts één dag later was alles veranderd, omdat in die korte tijd de toestand van het ijs te slecht was geworden voor de duizenden schaatsers en toeschouwers. Ook waren de weersvoorspellingen niet goed genoeg om te rijden. De reacties waren voorspelbaar: “Een kater. Echt diep teleurgesteld.”

Sportjournalist Theo Koomen kreeg bijna ruzie met het Elfstedenbestuur toen hij voorstelde om alleen de wedstrijd te houden, en de toertocht te schrappen. “Dat gaat in tegen de Friese tradities”, luidde het antwoord. Koomen: “Het gaat er toch alleen maar om, wie de winnaar wordt?” Het was in feite een botsing tussen Friesland en Holland – zoals altijd als het om de Elfstedentocht gaat. Hoe dan ook: sinds 1963 was de Elfstedentocht niet meer zo dichtbij geweest.

De Bondsspaarbanken in Friesland reageerden alert op het slechte nieuws. ‘De kans op een Elfstedentocht schatten wij op 11% En die geven wij u ook!’

20 januari 1985

En zo tikten de winters maar weg zonder een Elfstedentocht. Begin januari 1985 herleefde de hoop toen de Dienst Stadsontwikkeling van Leeuwarden de eerste voorbereidingen nam. Door het plaatsen van een zogenaamd ´gordijn´ moest de toevoer van warm water worden verhinderd. Voorzitter Jan Sipkema van de Elfstedenvereniging zei op 12 januari: “Als ik me voorzichtig uitdruk, dan zeg ik: de kans is half, half.”

Drie dagen later zakte een ijscontroleur door het ijs, wat geen goed nieuws was. Toch werd opnieuw bekend dat een lid van het koningshuis naar Friesland zou komen als de tocht zou worden gereden. De NOS zei dat er aan de draaiboeken werd gewerkt, er werden 4.000 militairen in reserve gehouden, en de ziekenhuizen waren voorbereid op gewonde schaatsers. En wéér ging het mis en werd op 20 januari de tocht afgelast wegens dooi. Sipkema was duidelijk aangeslagen toen hij dit vertelde.

Op 21 januari schreef de Leeuwarder Courant: 'De beslissing zelf moet worden gerespecteerd, zoals bewondering op haar plaats is voor de moed deze te nemen. De druk waaronder de organisatie was komen te staan is immers zeer groot geworden.'

Op 21 februari werd dan toch de Elfstedentocht gereden, vorige maand dus een kwart eeuw geleden.

Februari 1986

Half februari 1986 werd een Elfstedentocht afgelast, omdat de weersvoorspellingen van luchtmachtmeteorologen te slecht waren. Die zeiden dat er dooi zou komen, waar weerkundig medewerker Hans de Jong en weerman Harry Otten juist vorst hadden aangekondigd. Helaas werd er alleen naar die luchtmachtmeteorologen geluisterd.

Otten zei op 17 februari: “Verbaasd en vol ongeloof hoorde ik zaterdagavond dat het woensdag zou gaan dooien en een Elfstedentocht derhalve onmogelijk werd.”

De Jong was meedogenloos: “De grootste meteo-blunder sinds jaren. Dit moet anders. Ik vind het vooral erg dat het Elfstedenbestuur het KNMI niet raadpleegt.”

Net als in 1985 kwam er later alsnog de felbegeerde tocht. Sinds dit jaar wordt er ook meer gebruik gemaakt van de kennis van andere meteorologen.

20 januari 1987

De enige keer dat er drie jaren achtereen een tocht is gereden, was in 1940, 1941 en 1942. Bijna was het ook gebeurd in 1985, 1986 en 1987.

Op 12 januari 1987 begon de gekte na enkele dagen vorst. Twee dagen later bevestigde Sipkema dat de drieklapper dichterbij kwam, “maar vooral in het noorden van de provincie zitten nog veel zwakke plekken.” De datum van 22 januari werd genoemd als mogelijk moment.

Alleen Evert van Benthem reageerde verheugd toen bleek dat dit niet doorging, want hij wist nu zeker dat hij voorlopig de laatste winnaar zou zijn. Vanwege een blessure maakte hij geen enkele kans. Dirk van der Goot daarentegen was de meest teleurgestelde man op aarde, want die was speciaal vanuit Sydney naar Leeuwarden gekomen om mee te schaatsen.

“Het zou onvoldoende verantwoord zijn geweest om onder deze omstandigheden de tocht te houden”, zei Sipkema, die wees op de wisselende conditie van het ijs. Op 22 januari zelf bleek de situatie inderdaad te slecht om de tocht te schaatsen. “We zijn ontsnapt aan een verkeerd besluit”, zuchtte Sipkema die dag opgelucht .

Februari 1991

Op 11 februari 1991 kwamen de rayonhoofden bijeen, zodat de koorts weer snel kon oplopen. Vanwege een groot pak sneeuw in het westen en zuidwesten konden ze echter geen datum noemen, waarop een volgende tocht gereden kon worden.

Friesland leefde een week tussen hoop en vrees, waarna de winter was afgelopen.

Februari 1996

De lezers van de Leeuwarder Courant gokte op 13 januari 1986 dat er op 5 februari weer een Elfstedentocht zou komen. Aan het einde van de maand leken ze gelijk te krijgen: ‘Koning Winter weet van geen wijken. Voor het eerst in tien jaar begint het er serieus op te lijken dat hij het legioen op de smalle ijzers weer welgezind zal zijn.’

Nota bene op die vijfde februari, die door de Friezen was voorspeld, bleek dat deze tocht niet zou doorgaan. Het was gaan dooien, waardoor het ijs niet dik genoeg meer was om de zware last te dragen. De persconferentie die hiervoor was belegd, werd bezocht door een enorm aantal journalisten, die geen rekening hadden gehouden met het slechte nieuws. “Het spijt me verschrikkelijk”, zei Elfstedenvoorzitter Henk Kroes.

Een maand later stopte PTT Post een ontwerp voor een speciale Elfstedenpostzegel in de kluis. Hoe die eruit zag en hoeveel er waren gedrukt, wilde de woordvoerder niet zeggen. En zo was ook aan de winter van 1996 een einde gekomen.

Deel 1 (1909 - 1963) staat hier.

(Jurryt van de Vooren)