"Per auto door Zuid-Limburg" uit 1921 De eerste Nederlandse roadmovie
- Zoom
Per auto door Zuid Limburg (1921)
Op de eerste filmbeelden van Nederland, rond 1900 gemaakt, zie je op straat nog geen auto's rijden. Pas op filmbeelden uit de jaren twintig zien we de eerste auto's rondrijden. Al in 1921 bedenkt Polygoon's cameraman Isidor Ochse om als onderdeel van de "Lentefilm" vanuit een rijdende auto Zuid Limburg te gaan filmen. Het levert de eerste Nederlandse "roadmovie" op: een zicht vanaf Limburgse zandpaden op een landschap dat er nog onverdorven en idyllisch bijligt. Tenminste: dat willen de beelden je doen geloven.
Door Marnix Koolhaas
De eerste roadmovie van Nederland is eigenlijk een "restproduct". De Limburgse beelden werden vastgelegd voor de avondvullende documentaire “Neerland’s volksleven in de Lente”, ook wel kortweg “de Lentefilm” genaamd. Met deze film ging het nieuwe filmbedrijf Polygoon de concurrentie aan het destijds toonaangevende Haghe Film van Willy Mullens. Met “Nederland” had Haghe Film in maart 1921 eenavondvullende documentaire over Nederland uitgebracht: de film werd één van de eerste kaskrakers uit de nog jonge Nederlandse bioscoopgeschiedenis.
Polygoon liet zich door dat succes inspireren en kwam in oktober van datzelfde jaar met De Lentefilm, een film waarvoor in heel Nederland traditionele voorjaarsgebruiken en –rituelen waren vastgelegd. Anders dan “Nederland” werd De Lentefilm geen kaskraker. Achteraf valt moeilijk te verklaren waarom. Filmisch en artistiek gezien valt erweinig op af te dingen: Isidor Ochse, de cameraman van Polygoon, beheerste het vak minstens zo goed als Willy Mullens van Haghe Film.
Wellicht dat “De Lentefilm” toch te eenzijdig was, met zijn nadruk op tradities en rituelen. Het gebrek aan succes bracht Polygoon ertoe om met het restmateriaal nieuwe korte films te maken. Anders dan De Lentefilm was “Nederland” opgebouwd uit korte toeristische films die Mullens vanaf 1918 in groten getale voor diverse steden en gemeentes had gemaakt.
“Per auto door Zuid Limburg” is voor zover bekend de eerste “roadmovie” die in Nederland gemaakt werd. Mede door de gebruikte filmtechniek is het een unieke film geworden, waarin we op de grens van grootschalige infrastructurele ingrepen een hobbelend Limburgs landschap voorgeschoteld krijgen dat nog bestaat uit idyllische dorpen en zandpaden waar het paard nog het voornaamste vervoermiddel is. In de hele film krijgen we geen auto te zien: zelfs de auto waaruit gefilmd wordt blijft onzichtbaar.
De korte films die uit het basismateriaal van De Lentefilm werden gemaakt, zouden de inspiratiebron vormen voor een nieuwe filmisch genre waarmee Polygoon decennialanguiterst succesvol zou worden: het bioscoopjournaal. In 1921 maakte Polygoon de eerste vijf afleveringen, waarna vanaf 1922 tot 1987 het Polygoonjournaal tot het vaste repertoire van vrijwel elke bioscoop behoorde. Met dank aan de "roadmovie" die Isidor Ochse in 1921 in Zuid Limburg maakte.
