Geschiedenis 24 in het teken van Gorbatsjov Perestroika in perspectief

- Zoom
- Michail Gorbatsjov
“Gorbatsjov is nu niet erg populair. Maar als hij overlijdt, zal iedereen zeggen dat het een geweldige leider is geweest.” Dat zegt Rusland-expert Laura Starink in een interview met Geschiedenis 24. De komende week is het vijfentwintig jaar geleden dat Gorbatjov aan de macht kwam.
Starink was van 1987 tot 1991 in Moskou correspondente voor NRC-Handelsblad. “Het was fascinerend om te zien hoe de geschiedenis een loop nam. Voor journalisten was dat natuurlijk een goudmijn.”
Gorbatsjov voerde als leider van de Sovjet-Unie al snel politieke hervormingen door: met zijn Perestrojka (hervorming) en Glasnost (openheid) ging hij de problemen in de Sovjet-Unie te lijf. Maar tevergeefs. “Er ontstond voor het eerst een vrije pers, maar dat heeft mede tot de omwenteling geleid. Iedereen zag nu dat de keizer geen kleren aan had.”
In december 1989 maakt Gorbatsjov een einde aan de Koude Oorlog. De verdeling tussen Oost en West begon te verschuiven. Veel leiders wisten nauwelijks wat ze daarmee aanmoesten. Gorbatsjov hield niet vast aan het strenge communisme. Was hij wel een communist? "Wel degelijk", vindt Starink. “Hij wilde het systeem niet om zeep helpen. Hij wilde een systeem met een menselijk gezicht.”
Dat is gelukt, de leider-met-wijnvlek was in het buitenland extreem populair en was de eerste en enige Sovjetleider die bij het Amerikaanse publiek populairder was dan de eigen president. In eigen land is hij daarentegen zeer impopulair. Hem wordt verweten dat hij Rusland's status als wereldmacht heeft verkwanseld en zijn volk economische ellende en hongersnood heeft gebracht. Dat bleek wel uit de Nederlandse televisieactie ‘Help de Russen de winter door' eind 1990.
Zijn hervormingen gingen voor de conservatieve communisten te ver. In augustus pleegden zij een coup tegen hem, wat in het voordeel van Boris Jeltsin werkte. Die ontbond een paar maanden later de Sovjet-Unie. “Dat heeft Gorbatsjov hem verschrikkelijk kwalijk genomen”, aldus Starink.
Al met al hebben de Russen pech gehad met hun leiders: "Jeltsin was een dronkenlap en Poetin is een engerd." Volgens Starink was Gorbatsjov de beste van de drie: "Met hem hadden de Russen enorme mazzel. Ik vind hem een groot staatsman."
Dit en meer is van 6 t/m 12 maart te zien op Geschiedenis 24. Het themakanaal blikt dan terug op de regeringsperiode van Gorbatsjov en de Sovjet-Unie. Enkele hoogtepunten:
- Perestrojka in perspectief (Geschiedenis 24, 2010)
Interview met journaliste Laura Starink. Zij was correspondente van het NRC-Handelsblad toen Michail Gorbatsjov in de Sovjet-Unie de dienst uitmaakte. Als getuige van de ineenstorting van het communisme bespreekt Starink voor Geschiedenis 24 de belangrijkste gebeurtenissen en de vraag hoe Gorbatsjov herinnerd moet worden. - Lopende Zaken - De erfenis van Lenin (VPRO, 1993)
In 1993 interviewde Laura Starink Antoli Sobtsjak, toen burgemeester van St. Peterburg. In het gesprek geeft hij zijn visie op de maatschappelijke hervormingen in de Russische Federatie na de val van de Sovjet-Unie. Sobtsjak constateert problemen in de overgang van een dictatuur naar democratie. - Cinema Special - Hollywood aan de Neva (VPRO maker 1990)
Documentaire uit 1990 over de Lenfilm-studio in Sint-Petersburg. Ooit een staatsbedrijf, maar moet nu onder Gorbatsjov commercieel worden. Frank Wiering spreekt met regisseurs van de Lenfilm-studio over de veranderingen, het verleden en de toekomstverwachtingen.