'Ik kan er moeilijk mee leven dat we niet iedereen van boord hebben kunnen krijgen.' Bunny Mc Diarmid was crewlid van de Rainbow Warrior toen de aanslag werd gepleegd. Op 10 juli 1985 sloegen twee bommen een gat in de romp van de Rainbow Warrior die voor anker lag in de haven van Auckland, Nieuw Zeeland. Het schip zonk. De bemanning kon ontkomen, op één persoon na.

Kernproeven
De Portugees-Nederlandse fotograaf Fernando Pereira was vader van twee kinderen en net 35 geworden. Pereira was in 1985 aan boord gestapt van de Rainbow Warrior, om voor zes maanden mee te doen aan een campagne voor een nucleair-vrije Pacific. Doel was om via de Marshall-eilanden door te varen naar het kleine eilandje Moruroa.

Eerder dat jaar hadden de inwoners van het Marshall-eiland-atol Rongelap een noodkreet geuit bij de autoriteiten: hun eilandengroep was door Amerikaanse kernproeven ernstig besmet geraakt. Ze wilden erkenning voor hun leed, en schadevergoeding. Niemand kwam ze te hulp.

De inheemse bevolking van Rongelap noemden het de dag van de twee zonnen. Op 1 maart 1954 lieten de Amerikanen bij het atol een explosief ontploffen, duizend maal krachtiger dan de bom die op Hiroshima viel. De bewoners hadden geen idee wat hen overkwam. Het was de dag waarop hun hele eilandengroep besmet werd met het radioactieve stof, dat als zinderende as neerdaalde op hun huid. De gevolgen waren gruwelijk. Veel inwoners kregen schildklierkanker, en sterfte onder jongeren was ongekend hoog.

De bemanning van de Rainbow Warrior besloot in te grijpen. In een ontroerende reddingspoging in mei 1985 hielp ze de inwoners één voor één aan boord en bracht ze in veiligheid op het nabijgelegen atol Kwajalein dat ze huisvesting gaf. Fernando verkende Rongelap en fotografeerde de bevolking. Dien Gotjé, crewlid van de Rainbow Warrior, kan zich de beelden herinneren: "Babies die daar geboren werden, waren ontzettend misvormd. Er zijn voorbeelden van kinderen die eruit zagen als een soort kwal."

Spionne
Met de reddingsoperatie bij Rongelap had Greenpeace een gevoelige snaar geraakt bij het publiek. Donaties namen toe, en de wereldwijde steun groeide. Eenmaal teruggekeerd, kwam de Rainbow Warrior weer voor anker te liggen in de haven van Auckland. Tijdelijk, want in juli zou het schip zijn pijlen richten op de Franse kernproeven bij het atol Moruroa. Deze actie werd gepland vanuit het Greenpeace-hoofdkantoor in Auckland. Ondertussen werd de Rainbow Warrior gereed gemaakt, en konden bezoekers rondleiding krijgen op het schip.

In april had zich in het kantoor net een nieuwe vrijwilliger aangemeld. Een jonge Francaise met de naam Frederique Bonlieu hielp mee met het vouwen van brieven en andere administratieve klusjes. In werkelijkheid was haar naam echter Christine Cabon en was ze werkzaam voor de DGSE, de Franse geheime dienst.

De Fransen wilden ongehinderd doorgaan met hun kernproeven. Daarnaast vreesden ze dat Polynesiërs zich zouden aansluiten bij de acties. Polynesië viel onder Frans bestuur, en elke neiging tot onafhankelijkheidsstrijd moest de kop in worden gedrukt.

Cabon won informatie in over de trip naar Moruroa: routebeschrijvingen, kaarten en gegevens over de Rainbow Warrior. Ze zou de basis leggen voor het einddoel. Eind mei vertrok ze weer uit Nieuw Zeeland. Toen begin juli twee Fransen deelnamen aan een rondleiding op het schip, had niemand kunnen vermoeden dat ze tegelijkertijd het vaartuig aan alle kanten inspecteerden.

Explosie
10 juli, kwart voor twaalf 's avonds. Martini Gotjé hoorde een explosie aan boord en ging benedendeks kijken. "Water spoot zo uit de bodem. Ik kon nog net die kade opklauteren. En dan sta je daar: godverdomme, waar is die Fernando nou!"

Een scubaduiker van de geheime dienst had twee mijnen tegen de wand van het schip bevestigd. De eerste was bedoeld om met het eerste explosief het schip alleen zwaar te beschadigen, om de mensen aan boord de kans te geven te ontkomen. Tien minuten later zou de tweede mijn het werk afmaken.

Het liep niet volgens plan. Na de eerste explosie werd het schip geëvacueerd, maar crewleden kwamen weer terug aan boord. Ook Fernando Pereira keerde terug, om foto's te maken van de schade. Toen Pereira benedendeks kwam ontplofte de tweede mijn, en verdronk hij.

Het was wereldnieuws. Wie had het voorzien op de crew van de Rainbow Warrior, die zich verzette tegen walvisvaart, zeehondenjacht, illegale dump van kernafval, chemicalieën? De populariteit van Greenpeace steeg en miljoenendonaties stroomden binnen. Maar alles ten koste van een trauma.

Rechtszaak
"Fernando is gewoon vermoord, en daar is niemand ooit voor bestraft. Maar de daders zullen branden in de hel; vroeg of laat ben je verantwoordelijk voor je daden." Crewlid Bunny Mc Diarmid wil vijfentwintig jaar later weinig woorden vuil maken aan de Franse geheimagenten.

Na afloop werd bekend dat Frankrijk en in het bijzonder president Mitterand achter de aanslag zat. De Fransen speelden de vermoorde onschuld.In het buurtonderzoek dat meteen werd gestart in Auckland, werden twee betrokkenen gearresteerd: kapitein Dominique Prieur en de commandant Alain Mafart. In de rechtszaak die volgde bekenden de twee in november 1985 schuld en kregen tien jaar gevangenisstraf. Maar niet het recht zegevierde. De Fransen dreigden met zware sancties, en drie jaar later werden de daders als helden onthaald in Frankrijk.

Wrang genoeg was Greenpeace op slag beroemd geworden, en groeide van liefhebbersorganisatie uit tot een multinational met dito aanpak. Voor de crewleden van de Rainbow Warrior restte er nog een afscheid van het oude tijdperk. Het schip werd schoongemaakt en voor de kust van Nieuw Zeeland afgezonken, om te dienen als natuurlijk koraalrif. De romp is tegenwoordig bedekt met een kolonie veelkleurige zeeanemonen.

Bekijk en beluister