Alhoewel de winter van 1941 de tweede Elfstedentocht op rij opleverde, werd het NK Schaatsen dat jaar in Bergen gereden met invallende dooi. De weersomstandigheden die dag waren nogal wisselend, want op dezelfde dag was ook de Friesche Elfmerentocht verreden, die ‘onder gunstige omstandigheden’ was gestart in Sneek en Langweer. Hemelsbreed liggen Bergen en Sneek nog geen honderd kilometer van elkaar, dus de verschillen waren groot die dag.

Door de dooi in Bergen stond in ieder geval al snel het water op de ijs, maar, zoals De Tijd opmerkte, ‘ondanks dezen tegenslag werden er op de 500 meter behoorlijke tijden gemaakt’. Deze afstand werd gewonnen door A.F. van der Scheer uit Rotterdam, die hiermee één punt verdiende.

Zo min mogelijk punten

In die tijd ging de puntentelling namelijk anders dan we nu gewend zijn. De winnaar kreeg één punt, de nummer twee kreeg er twee, enzovoort. Als twee schaatsers gelijk eindigden, kregen ze er nog een halve punt bij. Van de vier verschillende afstanden werd alles bij elkaar opgeteld, waarbij het er dus om ging zo min mogelijk punten te halen.

Iemand die respectievelijk tweede, vierde, zevende en eerste was geworden kreeg in totaal 14 punten (2 + 4 + 7 + 1 = 14) De verreden tijd speelde dus geen rol in het eindklassement, maar alleen de plaats op de ranglijst.

Internationaal gold die telling al sinds 1926 niet meer bij de grote vierkamp, maar Nederland handhaafde deze rekenmethode echter tot het NK allround van 1946. In 1941 zouden die verschillende manieren van tellen voor gedoe zorgen…

Op de laatste afstand, de 10.000 meter, reed Jan Langedijk – de kampioen van 1940 – met 18 minuut en 56,2 seconden namelijk veruit de beste tijd. Herman Buijen eindigde op de tweede plaats met 19 minuut en 9,8 seconden, ruim dertien seconden langzamer dus. Volgens genoemde telling maakte dat echter niets uit: één punt voor Langedijk en twee voor Buijen.

Hierdoor werd Buijen kampioen van Nederland met slechts een halve punt voorsprong op Langedijk. Als de tijd wél was meegenomen in de ranglijst, dus volgens de internationale normen, was Langedijk kampioen geworden. ‘Doch daar dit nu niet het geval was’, mopperde De Tijd, ‘en, laten wij hopen, voor de laatste maal het Nederlandsch reglement moest worden toegepast, viel de eeretitel ten deel aan Buijen.’

Niet dat de nieuwe kampioen geheel onterecht de titel had gewonnen, want hij was in het toernooi wel degelijk de meest contante rijder geweest. Hoe dan ook: voor het publiek was het smullen geweest, omdat de strijd tot op het laatste moment zo spannend was gebleven.

De Nederlandse puntentelling zou pas in 1946 niet meer worden gebruikt. Vanaf dat jaar sloot ons land zich definitief aan bij de internationale standaard.

De krantenverslagen

Volg het toernooi van 1941 in de kranten:

De Tijd, 12 januari 1941, uitslag 500 meter - hier

Het Vaderland, 12 januari 1941, uitslag 500 en 5000 meter - hier

De Tijd, 13 januari 1941, compleet verslag - hier

In de serie oude filmbeelden van het NK Schaatsen

De Zeeuwse schaatskampioenschappen van 1929 - hier

Het NK schaatsen van 1940 in Groningen - hier

NK Schaatsen van 1942 gesaboteerd door organisatie - hier

(Jurryt van de Vooren)