Door Maarten van Bracht

Duitsland had de raf, Ierland heeft de ira en de Basken hebben ETA, maar Nederland heeft geen traditie van terreurorganisaties die het opnemen tegen de gevestigde orde. Wel was hier vanaf midden jaren tachtig de terreurgroep RaRa actief, Revolutionaire Anti-Racistiese Aktie, volgens de bvd geen terreurorganisatie, maar wel een die zich bezighield met ‘gewelddadig politiek activisme’, zoals inbraken, vernielingen, brandstichting en bomaanslagen. Bij de door RaRa opgeëiste acties tussen 1984 en 1993 zijn nooit doden of gewonden gevallen, wel is enorme materiële schade aangericht. Primaire doelstelling was de strijd tegen apartheid in Zuid-Afrika, en RaRa onderscheidde zich van organisaties als het Komité Zuidelijk Afrika, Kairos, Boycot Outspan Actie en Anti-Apartheids Beweging Nederland door de toepassing van geweld tegen bedrijven die economische banden onderhielden met Zuid-Afrika en daarmee verondersteld werden het apartheidsregime te steunen. Zo werd tussen september 1985 en januari 1987 brand gesticht bij vier vestigingen van de Makro, waarbij telkens voor tientallen miljoenen guldens schade ontstond. Na de laatste brandstichting, die door RaRa werd geclaimd maar vermoedelijk door een andere groep werd uitgevoerd en hoe dan ook tot veertig miljoen gulden schade leidde, besloot de eigenaar van Makro, de Steenkolen Handelsvereniging van ondernemer Paul Fentener van Vlissingen, zich uit Zuid-Afrika terug te trekken.

De strategie van RaRa om zich te concentreren op een bedrijf als SHV, dat een laag profiel aanhield, zich nooit uitliet over zijn economische activiteiten en daarmee de indruk wekte ‘stiekem’ de apartheid te steunen, leek dus succesvol. Feit is, dat toen shv het kabinet om steun vroeg, premier Lubbers, zelf oud-ondernemer, en minister Korthals Altes, als vvd’er toch ook niet afkerig van het bedrijfsleven, niets voor het geplaagde bedrijf wilden doen.

Benzinestations
Ook bedrijven die olie leverden aan Zuid-Afrika vormden een doelwit. Zo werd begin 1985 brand gesticht in het zwaar bewaakte kantoor annex de woning van oliehandelaar John Deuss, die goudgeld verdiende aan illegale leveranties aan Zuid-Afrika. Twee jaar later meldde hij daarmee te zijn gestopt. Deze brand werd overigens opgeëist door de actiegroep Pyromanen tegen Apartheid; niet alle aanslagen werden door RaRa geclaimd. Er doken toen wel meer intrigerende namen op, zoals Comité Crash & Carry, De wraak van Jhr. Mr. de Brauw, of het ‘Kommando Trek Van den Broek omlaag’. Al die groepen bewogen zich tussen onschuldig ludiek en zwaar ideologisch c.q. militant, wat opheldering van de vele honderden aanslagen in die jaren er niet eenvoudiger op maakte. Het huisorgaan van het militante actiewezen was Bluf!, het blad van de harde kern van de kraakbeweging, dat tot 1988 heeft bestaan. Anders dan SHV, bleek Shell voor RaRa van een geheel ander kaliber; deze multinational kan wel een stootje verduren. In 1987 werden tegen Shell in Nederland tientallen aanslagen gepleegd, voornamelijk benzinestations moesten het ontgelden. Heteenvoudigst bleek het doorsnijden van brandstofslangen, wat uitgroeide tot een ware folklore. Het doel was uiteraard de terugtrekking van Shell uit Zuid-Afrika en een totale handelsboycot.
Maar het ANC keurde deze gewelddadige acties af en de Nederlandse regering wilde hooguit in internationaal verband sancties treffen tegen Zuid-Afrika. RaRa verspeelde de resterende sympathie en kwam geïsoleerd te staan, zeker nadat ze had verklaard dat ‘niet de grenzen van de parlementaire democratie, maar imperalistische verhoudingen’ voor haar doorslaggevend waren: ‘Onze strategie is compromisloos’.

Vormfout
Voor politie en recherche bleek Rara een geduchte tegenstander, want de groep ging professioneel te werk. Men liet geen sporen na en was dus niet eenvoudig te traceren. Uit de claimbrieven sprak kennis van zaken en een samenhangende, geharnaste visie op het te bestrijden kwaad: racisme, fascisme, kapitalisme, imperialisme. Na de laatste Makrobrand werd een 26 man sterk Landelijk Coördinatie Team in het leven geroepen dat zich voortaan met de opsporing bezighield. Die sporen werden inderdaad gevolgd en verdenkingen gekoesterd, maar harde bewijzen ontbraken en in de lct-geledingen ontstond onderling wantrouwen. Uiteindelijk, na een deal met De Telegraaf die met publicatie dreigde, werden april 1988 in Amsterdam invallen gedaan in zeven kraakpanden waarbij acht arrestaties werden verricht. Maar de tenlastelegging was boterzacht – de NRC noemde de verdenking ‘atmosferisch’ – en zeven personen moesten worden vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs. Alleen René Roemersma werd veroordeeld tot vijf jaar, maar in hoger beroep vanwege een vormfout vrijgesproken van vijf van de zes aanslagen waarvoor hij was aangeklaagd. De straf werd nu bepaald op achttien maanden, waarvan zes voorwaardelijk. Met aftrek van voorarrest kwam hij meteen vrij. Volgens politiewoordvoerder Klaas Wilting kon echter van een echec geen sprake zijn: ‘We hebben RaRa uit de anonimiteit gehaald’. Na dit proces werd het LCT opgeheven.

Minister Kosto
Onder de noemer ‘Explosieve idealen van RaRa’ besteedt Andere tijden twee uitzendingen aan de terreurgroep. Het eerste deel bepaalt zich tot de Makrobranden, het volgende week uit te zenden tweede deel gaat over de deels mislukte inspanningen van recherche en justitie om de groep in kaart te brengen en te laten berechten. Paul Ruigrok, die dit tweeluik samen met Carolien Brugsma samenstelde: ‘Wij hebben ons in het eerste deel beperkt tot de Makrobanden omdat die episode, tot aan de arrestaties in 1988, nog het best valt te overzien; na 1990, als RaRa zich tegen het asielbeleid keert, wordt het verhaal al een stuk schimmiger. In de tweede uitzending gaat het over de moeizame opsporing en komt ook die periode na 1990 even aan bod, met de aanslag op de woning van minister Kosto. We laten onder anderen Jan Dijk aan het woord, destijds de hoogste man bij Makro Nederland, en René Roemersma, het enige RaRa-lid dat ooit is veroordeeld. Hij woont in Zuid-Amerika, in Venezuela. We mochten langskomen, Roemersma doet voor het eerst zijn relaas op televisie. Ook hebben we interviews met een aantal rechercheurs uit het Landelijk Coördinatie Team en met een voormalige bvd’er. Ze geven overigens geen blijk van frustratie, maar vertellen openhartig over de obstakels waarmee ze bij de opsporing te kampen hadden. Ze hebben RaRa toen wel degelijk in het nauw gebracht, ook al is er uiteindelijk maar één persoon veroordeeld.’