De tentoonstelling ‘De Mannen van Helene’ toont de mens, het leven en de bevlieging achter de collectie. Helene Kröller-Müller vergaarde in de eerste helft van de twintigste eeuw, met wat hulp van haar ‘mannen’, een van de indrukwekkendste particuliere kunstverzamelingen van Europa. Vanuit een klassiek maakbaarheidsideaal wilde ze het volk verheffen met haar verzameling. Ze verzamelde niet voor zichzelf, maar voor de samenleving. Tijdens een langdurig verblijf in een Amsterdams ziekenhuis in 1911 smeedde ze haar plannen voor de vormgeving en tentoonstelling van haar collectie in een eigen museum, als geschenk aan het Nederlandse volk. De directe aanleiding voor de huidige tentoonstelling is de biografie die Eva Rovers schreef over Helene: 'De eeuwigheid verzameld. Helene Kröller-Müller (1869-1939)', en een documentaire die IDTVDocs en NTR in samenwerking met Rovers en het museum maakten.

De mannen van Helene waarom deze tentoonstelling draait, met Helene zelf natuurlijk als stralend middelpunt,waren met z’n vieren. Alle vier hadden ze een even belangrijk aandeel in de verwezenlijking van haar droom; ‘kunst tot nut en genot der gemeenschap’, zoals mevrouw het zelf zei. Allereerstwas daar haar ‘echte’ man; Anton Kröller. Deze directeur van de zeer welvarende handelsfirma die oorspronkelijk eigendom van Helene’s vader was, zorgde voor het geld. De invloedrijke Haagse kunstpedagoog H.P. Bremmer zorgde voor de adviezen omtrent de aankopen voor de collectie. De Vlaamse architect Henry van de Velde volgde H.P. Berlage op als bouwmeester in dienst van de familie Kröller-Müller en bouwde in die hoedanigheid het museum. Een andere belangrijke rolwas weggelegd voor Sam van Deventer, een huisvriend van de familie waarmee Helene ruim dertig jaar intensief correspondeerde en op wie ze naar alle waarschijnlijkheid heimelijk verliefd was.

Rovers schetst in haar voordracht en in de documentaire het beeld van een lichtelijk tragische vrouw uit de aristocratie die, kwakkelend met haar gezondheid en gevoelsleven, een groots project neer wilde zetten. Volgens Roverswas Helene´s leven uniek en universeel tegelijk; ze was een met het leven worstelend mens als ieder ander, maar ze deed grootse dingen. Dit maakte haar volgens de promovenda ‘larger than life’, in haar leven werden de mooie en de tragische kanten ruimhartig uitvergroot. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de correspondentie met Sam van Deventer, die in de biografie en de documentaire ruimschoots de aandacht krijgt. Hierin worden hartzeer, wrok, verdriet en liefde met grote woorden tot in de finesses uitgeplozen. Ook de betrokkenheid van Helene bij de eerste wereldoorlog is opmerkelijk te noemen; ze trok zich het lot van de soldaten zo aan, dat ze naar Luik vertrok om daar in het Hôpital de Anglais gewonden te verzorgen.

Volgens Rovers is Helene Kröller-Müller van cruciaal belang geweest voor de waardering van (moderne) kunst in Nederland. Vooral vanwege haar laatste, en meest belangrijke wapenfeit. Toen in de jaren dertig de firma Müller door de crisis in zwaar weer kwam, verkocht ze haar kunstcollectie voor acht ton aan de Nederlandse staat.De voorwaarde die verbonden was aan dit relatief lage verkoopbedrag, was dat er op de Hoge Veluwe een museum gebouwd zou worden om de collectie in onder te brengen. En zo gebeurde het. Architect van de Velde bouwde het, met honderden handen van de Nederlandse werkverschaffing.Helene kwam iedere dag kijken en hield een stevige vinger in de pap met betrekking tot alle vorderingen. Zo hield ze tot het einde grip op haar collectie, alvorens 'm definitief aan het volk te geven. Met een pleidooi voor het mecenaat sloot promovenda Eva Rovers haar inleiding op haar biografie over Helene Kröller-Müller af. Deze tijden, met de ‘gure winden die van rechts waaien’, kunnen immers wel wat meer Helene’s gebruiken, aldus Rovers.

De tentoonstelling ‘De mannen van Helene’ is tot en met 27 februari 2011 te zien in het Kroller-Mullermuseum, Houtkampweg 6, Otterlo.

De documentaire HKM is op 4 januari 2011 te zien bij de NTR op Nederland 2. Het uitzendtijdstip is nog niet bekend.

De biografie ‘De eeuwigheid verzameld. Helene Kröller-Müller (1869-1939)’ van Eva Rovers is verschenen bij uitgeverij Prometheus en kost €45,-