Dagblad De Noord-Brabanter was op 3 november 1860 snel klaar met zijn verslag over de terdoodveroordeling van Johannes Nathan: ‘Eergister is te Maastricht de doodstraf voltrokken van den persoon Nathan, die, gelijk men weet, een moord gepleegd had op eene bejaarde vrouw, zijne schoonmoeder.’

De veroordeling hiertoe was enkele maanden ervoor geweest. Het Nieuw Amsterdamsch handels- en effectenblad schreef hierover op 28 juni 1860:

‘MAASTRICHT, 26 Junij. Nadat het Provinciaal Geregtshof Van Limburg tien zittingen had gewijd aan de behandeling van de zaak tegen Nathan, beschuldigd zijne stiefmoeder te hebben vermoord, heeft de advocaat-generaal Batta gisteren de doodstraf voor den beschuldigde gerequireerd. De verdediging duurde 4 uren. Morgen den 27sten dezer zal het Hof uitspraak doen.’

Bekentenis

Die veroordeling kwam er inderdaad, waarna Nathan brak. In het Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage stond op 6 juli 1860 namelijk: ‘Na herhaaldelijk een onderhoud met den proc.-gen. verzocht en verkregen te hebben, moet hij (Nathan, redactie) eindelijk bij een derde bezoek van dezen ambtenaar een omstandig verhaal gegeven hebben van het gebeurde, nagenoeg overeenkomende met de daadzaken, zooals die in het arrest van veroordeeling zijn opgegeven.’

Nathan moest toen nog bijna vier maanden wachten voordat hij zijn straf zou krijgen. Op 3 november 1860 meldde het Nieuw Amsterdamsch handels- en effectenblad:

‘MAASTRICHT, 31 Oct. Heden morgen is de doodstraf voltrokken aan den persoon van J. Nathan, door het Provinciaal Geregtshof in Limburg tot die straf veroordeeld, ter zake van moord, gepleegd op zijne schoonmoeder. De veroordeelde heeft veel berouw betoond over zijne misdaad en is goed voorbereid, met kalme gelatenheid, zijne straf te gemoet gegaan.

Daags te voren had hij de laatste troostmiddelen der kerk ontvangen en in den nacht, die de uitvoering der straf voorafging, heeft hij zich bezig gehouden met het schrijven van eenen brief aan zijne vrouw, terwijl hij voor voedsel een paar eijeren met wat brood en wijn verzocht, en vervolgens eene sigaar gerookt heeft. Met moeite kon hij de gevangenis verlaten, doch eindelijk is hij met moed, hoewel met wankelende schreden, naar de strafplaats gegaan, steunende op den arm van den eerbiedwaardigen geestelijke, die hem tot op het schavot vergezeld heeft.’

Rand des grafs

De krant sprak in dit artikel over ‘den eerbiedwaardigen geestelijke, die hem tot op het schavot vergezeld heeft’. Hiermee werd de heer Engelen bedoeld, die nog in diezelfde maand zou overlijden door vermoedelijk de geestelijke stress van zijn taak. In 1858 had deze geestelijke ook al een terdoodveroordeelde begeleid, wat hem verschrikkelijk zwaar viel. Volgens het Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage bracht hem dat zelfs ‘op den rand des grafs’. Alhoewel voor hem een vervanger was aangesteld, eiste Nathan toch de aanwezigheid van Engelen. ‘Deze voldeed aan dat verlangen, doch men vreest al te zeer, ten koste van zijn eigen leven.’

De naam van Engelen is vergeten in de geschiedenis, maar anderhalve eeuw later wordt in Maastricht wel degelijk stilgestaan bij Johannes Nathan. Op de Maastricht University vindt deze week namelijk een congres plaats rond deze historische gebeurtenis. ‘Behalve veel interessante lezingen en workshops, maakt ook het naspelen van het proces tegen Johannes Nathan deel uit van het programma, met in de hoofdrollen onder meer de president van de rechtbank Maastricht en de hoofdofficier van Justitie van het parket Maastricht.’

Als inhoudelijke voorbereiding kunnen de deelnemers kijken naar een aflevering van Andere Tijden over de doodstraf. In 2005 bestudeerde het programma met name de Bijzondere Rechtspraak, die na de Tweede Wereldoorlog werd toegepast.