Bij zijn dood, amper 40 jaar nadat hij zijn herinneringen had opgeschreven, kon niemand van zijn kinderen zijn verhaal nog lezen. Want hij schreef in zijn moedertaal, het Syrisch-Arabisch, in het Arabische handschrift dat hij als jongen van een Alevitische geestelijke had geleerd. En de kinderen van Suleyman, die opgroeiden in het nieuwe Turkije van Atatürk, leerden op school het Latijnse schrift. Bovendien spraken ze thuis op den duur nauwelijks nog Arabisch, maar een door Atatürk geconstrueerd zuiver Turks, van vreemde smetten vrij. Turkije werd naar westerse snit verbouwd; een model-Turk had een Gregoriaanse kalender aan de muur, een heuse familienaam in zijn paspoort en een westerse hoed op zijn hoofd. Hij rustte op de zondag. Nieuwe Turkse historici onthulden bovendien dat Arabieren en Koerden eigenlijk altijd al Turken geweest waren. En Armeniërs waren er niet zo veel meer.

Vijfenzeventig jaar nadat Suleyman zijn verhaal optekende, kreeg zijn kleindochter, de arabiste Meltem Halaceli, het schriftje in handen. Voor haar afstudeerscriptie Arabistiek aan de UvA maakte ze een vertaling. En zo kwam het oude verhaal weer aan het licht: hoe in 1909 er een grote slachting plaatsvond onder de Armeniërs in Adana en duizenden lijken in de rivier werden gegooid, hoe de tijdgenoten van Suleyman met groot enthousiasme de Eerste Wereldoorlog in marcheerden, hoe de hel op aarde losbrak bij Gallipoli, hoe na krijgsgevangenschap in Egypte Suleyman toch weer in dienst ging en meehielp de Grieken uit Turkije te drijven en hoe uiteindelijk de nieuwe Turkse staat de Arabieren hun taal, kleding, levensonderhoud en tradities ontnam.

Voor OVT reisde Meltemsamen met programmamaker Mathijs Deen terug naar haar familie in Adana en Antakya om de vergeten geschiedenis van hun voorouder te vertellen. Ze belandde in een land waar deze geschiedenis nergens meer te zien, maar nog overal voelbaar is.

(Bron: Mathijs Deen -VPRO-gids)