Door Han Ceelen

Ik weet nog dat we een keer in Rwanda van een vliegtuigtrap afkwamen, en het enige wat we wisten was dat we er twee weken later weer op zouden stappen,’ zegt Jos de Putter. De gelauwerde filmmaker (Het is een schone dag geweest) werkte in de jaren negentig net als veel andere talentvolle regisseurs voor Diogenes, het buitenlandmagazine dat in 1985 door Jan Blokker was opgericht. Samen met bijvoorbeeld Roel van Dalen, Lex Runderkamp en Pieter Fleury maakte De Putter items die weinig te maken hadden met wat je in de doorsnee actualiteitenrubriek te zien kreeg. Er werd gedraaid op film, interviews en commentaren ontbraken, en aan de actualiteit liet men zich weinig gelegen liggen. Het ging erom de tijdgeest te vatten, niet een gebeurtenis die toevallig in de aandacht stond. Belangrijk was ook dat het verhaal niet van tevoren werd bedacht, maar ter plekke werd gezocht. Research vooraf had daarom niet altijd de hoogste prioriteit.
Het ‘zoekend draaien’ was vaak niet eenvoudig, erkent De Putter. ‘Ik zat in Rwanda samen met Martijn van Haalen, een heel ervaren geluidsman. We wilden niet voor elkaar onderdoen, en zeiden elke dag heel stoer dat we dat verhaal echt wel zouden vinden. Maar ondertussen knepen we hem best. Uiteindelijk is het toch gelukt. Op de allerlaatste dag hebben we een filmpje geschoten over een soldaat die wraak had genomen op een genocidepleger die zijn familie had vermoord. Hij kreeg daarvoor de doodstraf, terwijl de genocideverdachten op een proces zaten te wachten. Het was een prachtig item, maar zo’n werkwijze zou in het huidige televisielandschap natuurlijk ondenkbaar zijn. Al was het maar vanwege het budget.’

Xenofoob
De Putters verhaal is geen uitzondering, bevestigt Roel van Broekhoven, die in 1994 met Hans Fels het stokje van Blokker overnam. ‘We werkten op het snijvlak van film en journalistiek. We wilden kleine, persoonlijke verhalen vertellen in een buitenland dat toen nog veel geslotener was dan nu. We hadden een zeker voor die tijd vorstelijk budget van 250.000 gulden per aflevering. We konden en moesten dus risico’s nemen. Ik kan me niet herinneren dat het ooit mis is gegaan.’

De Putter en Van Broekhoven maken anno 2010 nog steeds mooie televisie (De Putter is eindredacteur bij Tegenlicht, Van Broekhoven maakte In Europa), maar allebei denken ze nog wel eens met spijt terug aan de hoogtijdagen van Diogenes. Van Broekhoven: ‘Niet uit nostalgie of zo. Maar ik betreur de teloorgang van de buitenlandjournalistiek. We zijn in Nederland erg xenofoob geworden, net als de Amerikanen. En als er aandacht is voor buitenland, gebeurt het vaak op de verkeerde manier. Neem Nieuwsuur, dat gaat Ahmadinejad interviewen. Leuk om te scoren, maar het vertelt ons helemaal niets over het leven in Iran. Eigenlijk wordt alleen in de programma’s van Jelle Brandt Corstius en Adriaan van Dis nog een beetje gewerkt op de manier zoals wij dat deden. Met dien verstande dat bij ons de beelden het verhaal moesten vertellen.’

De Putter noemt het vooral jammer dat creatieve televisiemakers tegenwoordig minder erkenning krijgen: ‘Mensen met een handtekening zoals we die toen hadden, moet je nu met een lampje zoeken.’ Mocht de gelegenheid zich voordoen, dan zou Van Broekhoven zo een opvolger van Diogenes willen maken. ‘Natuurlijk moet je het wel anders aanpakken dan toen. De wereld is veel sneller en ingewikkelder geworden, en dankzij Floortje Dessing en consorten vallen mensen niet meer van hun stoel als ze een scène uit het buitenland zien. Je zult dus beter en gerichter moeten researchen. Maar de mooie verhalen zijn er nog steeds, en die blijven nu onverteld.’

Thema: 25 jaar Diogenes
de hele week, Geschiedenis 24