In de documentaire De Taal is Gansch het Volk uit 1979 zoeken twee oudere dames tijdens het oplossen van cryptogrammen het woord lurven op. ‘Waar zitten je lurven eigenlijk?’ Het woordenboek biedt helaas weinig soelaas voor de dames: ‘van onbekende oorsprong. Iemand pakken bij de nek, de kraag of de ledematen zonder dat men kan zeggen wat onder lurven eigenlijk verstaan kan worden.’ De documentaire gaat over het Woordenboek der Nederlandsche Taal, het historische woordenboek dat tussen 1864 en 1998 werd gepubliceerd.

In september 1980 werd de Nederlandse Taalunie opgericht, de organisatie waarin Nederland, Vlaanderen en Suriname samenwerken op het gebied van de Nederlandse taal. In november aanstaande komen er naar aanleiding van dit dertigjarig bestaan vertegenwoordigers van Nederland, België, Suriname, Zuid-Afrika en zelfs Indonesië bijeen in Brugge voor een topberaad, met als motto: ‘Nederlands, wereldtaal’. Geschiedenis 24 staat deze week al stil bij het jubileum van de Taalunie en pakt uit met taalkundige historie.

Taal onderscheidt mensen, taal verbindt mensen. Taal is veranderlijk, maar ook traditioneel. De comités voor het behoud van het Nederlands slaan je om de oren met argumenten tegen het gebruik van Engelse leenwoorden, sms- en twittertaal. Men vindt het taalverloedering en gemakzuchtig wanneer in plaats van controleren 'checken' wordt gebruikt en hekelt ‘de taal van de jeugd’ die communiceert met zinnen als @tommie kga niemee.

Het Nederlands is door de eeuwen heen enorm veranderd. In tegenstelling tot een Engelse tekst uit de 15de eeuw is een Nederlandse tekst uit die tijd vrijwel onleesbaar voor de meeste mensen nu. Naamvallen, spelling, alles is in de loop van de tijd veranderd. Ook woorden en woordbetekenissen raken in onbruik. Wat is bijvoorbeeld een mansbakje? (Het bakje dat de orgeldraaier in z’n hand heeft.)

Iemand bij de lurven pakken, het raakt uit de mode en dus in de vergetelheid. Maar is het erg dat jongeren lurven niet meer gebruiken als je er swaffelen voor terugkrijgt?

Klaas Hazenoot