De naam van de liberale staatsman Johan Rudolph Thorbecke is verbonden aan de Grondwetswijziging van 1848. Dat maakte zoveel indruk dat al vier jaar na zijn dood in 1872 een standbeeld werd opgetrokken in Amsterdam.

De onthulling hiervan was van nationaal belang, aldus Het Nieuws van den Dag op 17 mei 1876: ‘De regelingscommissie heeft daarvoor alles gedaan wat zij kon; haar doel is blijkbaar geweest om allen te laten deelen in de herdenking van een gewichtig moment, van een voortreffelijke figuur uit onze parlementaire geschiedenis. De burgerij van haar kant kan toonen, dat zij het gewicht van den dag beseft. Donderdag zal, naar wij hopen en wenschen, allerwege de vaderlandsche driekleur wapperen, om een getuigenis te geven dat allen, hoe onderscheiden van denkwijze en beginsel, één van zin zijn tot behartiging van de belangen des vaderlands, waarin Thorbecke ons zoo uitnemend is voorgegaan.’

Toch was niet iedereen het eens met het standbeeld, schreef diezelfde krant op 18 mei 1876: ‘Is de oprichting van een standbeeld het beste huldebewijs van tijdgenoot en nakomeling voor een groot man; of zijn er betere?’ Het was een retorische vraag, want de auteur wilde aantonen dat er inderdaad iets beters was te verzinnen. Standbeelden, zo meende hij, waren namelijk maar gekke dingen: ‘Er zijn standbeelden opgericht voor lieden, wier eenig beginsel de zelfzucht, wier eenige daad moord en doodslag, wier eenig streven de overheersching over anderen geweest is.’

Dat juist iemand als Thorbecke in verstilde vorm in Amsterdam werd neergezet, was volgens het dagblad erg vreemd: ‘Mannen als hij, wier verdiensten op het gebied van het denken moet gezocht worden, leven in hunne werken voort. Zij bouwden niet met steen of ijzer, maar gaven een richting aan het doel en streven hunner tijdgenooten. Een zoodanige wordt niet begrepen door ieder, die tot zijn beeld opziet, maar uitsluitend door hen, die zich in het stille studeervertrek over zijn lessen heen buigen, die de toepassing er van beproeven, waar de werking van krachten en beginselen aan het oog der groote massa ontsnapt.’

Iemand die Thorbecke echt eer wilde bewijzen, zo besloot de krant, moest daarom iets anders doen: ‘Het beste huldeblijk is, dat wij hem trachten te begrijpen en... hem voorbijstreven. Dit laatste is onze roeping.’

Een dag later was het desondanks bomvol op en rond het Reguliersplein, zoals het nog heette voordat de onthulling plaatsvond. Die drukte was te verwachten, want op speciaal verzoek van de feestcommissie aan ‘de directiën der verschillende spoorwegen’ werden treinkaartjes ‘tegen verminderden prijs’ aangeboden. Daarbij bleef het niet, want 'ook voor het laten loopen van extra avondtreinen, worden maatregelen beraamd.‘

De verslaggever van Het Nieuws van den Dag schreef over de feestelijkheden: ‘Geruimen tijd te voren reeds bevond zich op het Reguliersplein een ontzaglijke menschenmassa om, al was het dan ook buiten het afgeschutte gedeelte waarin het standbeeld geplaatst is, getuige te zijn van de onthulling.’ De burgemeester ging over tot de plechtigheden om tot slot de aanwezigen mede te delen dat de naam van het plein was veranderd van Reguliersplein in Thorbeckeplein. ‘Werkelijk werden op dat oogenblik aan de hoeken van het plein reeds de bordjes met den naam ‘Thorbeckeplein’ zichtbaar.’

Bijna 135 jaar later is het beeld dus tijdelijk van zijn sokkel. Over enkele maanden keert het terug.

Kijk op deze pagina ook naar oude filmbeelden van het Thorbeckeplein als lokatie voor wedstrijden met obers en serveersters.