Presidentskandidaat Richard Nixon is een beetje pips. Was de eerste spreker, John F Kennedy, zo overtuigend geweest? Kennedy ziet er in elk geval een stuk blakender uit: hij oogt zongebruind, kalm en uitgeslapen. Nixon heeft de pech dat hij herstellend is van een knie-operatie. Hij heeft twee weken in het ziekenhuis gelegen, is ongeschoren en ziet er bleek en mager uit.

Toch weigerde hij make-up. Dit breekt hem op. Zo steekt Nixon bleek af bij Kennedy, die wél slim gebruik heeft gemaakt van de grime. Het is het eerste televisiedebat ooit en de publiciteit is enorm: bijna tachtig miljoen Amerikanen zitten achter de tv. Nixon heeft het belang van de factor beeld onderschat. De slechte eerste indruk blijkt verpletterend voorNixon, die inhoudelijk op gelijke voet staat met zijn charismatischer tegenstander. Natuurlijk volgen veel mensen het debat ook via de radio, maar hun aantal valt in het niet bij de kijkcijfers van tv.

Dit eerste 'Great Debate' gaat vooral over binnenlandse kwesties. In acht minuten krijgt iedere kandididaat de gelegenheid een openingsspeech te houden, waarna vragen van een panel volgen. Tot slot krijgen beide kandidaten drie minuten de tijd voor een laatste statement.

'I think it's time America started moving again.'

Democraat Kennedy windt geen doekjes om zijn ambities. Hij schetst een land dat onder de republikeinse regering glans heeft verloren en vervallen is in een Koude Oorlog-tweespalt met Chroestsjov. De Verenigde Staten moeten het volledige economische potentieel benutten, en daarbij voorzien in de behoeften van armen.

Nixon, zelf republikein, nuanceert Kennedy's sneer. Amerika moet weer koploper worden, stelt Nixon, die de behaalde resultaten verdedigt: 'de republikeinen bouwden meer scholen, ziekenhuizen en wegen dan de voorgaande democratische regering.' Wanneer de twee bakkeleien hoe alle plannen gefinancierd moeten worden, geeft Kennedy er een retorisch slimme draai aan:

'The question before us all...is: can freedom in the next generation conquer, or are the Communists going to be successful? That's the great issue. And if we meet our responsibilities I think freedom will conquer.'

Het merk Kennedy is geboren. Dit zijn de woorden waar Amerikanen voor zwichten. Maar meer nog dan een inhoudelijke discussie is het eerste televisiedebat in de geschiedenis uitgemond in een lesje 'imagebuilding-enfant-la-lettre'. Na afloop van het debat zou Nixon worden gebeld door zijn moeder, die tv had gekeken: of hij soms ziek was.

Het radiopubliek had niets gemerkt van Nixon's armzalige voorkomen, en hoorde een gelijkspel. Na het eerste debat herstelt Nixon zich op de tweede en derde televisie-avond: hij komt weer op gewicht en draagt ook make-up. Toch is het kwaad al geschied. Kennedy verscheen met een achterstand in de peilingen op tv en haalde met dit optreden Nixon in, die dit verschil niet meer kon goedmaken. Niet in de laatste plaats omdat de andere debatten miljoenen kijkers minder trokken. Die hadden hun oordeel al geveld.

Televisie bleek een machtig medium. Politiek was de huiskamer binnengetreden, en de gewone Amerikaan had zijn stem terug. Kandidaten konden gewogen worden op hun naakte woorden. Dat uiterlijk hierbij ook een niet te onderschatten rol speelde, was in dit experiment feilloos aangetoond. Zou het daarom nog zestien jaar duren, voor de eerstvolgende kandidaten een confrontatie op tv aandurfden?

Erik R. van den Berg

Kijk en luister naar:

• Alle debatten tussen Kennedy en Nixon in 1960
• Kennedy en de media
  Andere Tijden 18 november 2003
  In 1963 werd hij vermoord – maar vergeten is hij nooit. John F. Kennedy, de meest charismatische president die Amerika ooit heeft gehad. En de meest telegenieke. In Andere Tijden de vraag hoe hij dat deed, en hoe hij de jourrnalisten om zijn vinger wond. Kennedy en de media, in Andere Tijden.
• Kennedy, geschiedenis van een imago (J.F. kennedy)
  OVT 6 december 2009 uur 1 (17 min)
  Amerikanist Hans Veldman over zijn nieuwe boek 'Kennedy, de geschiedenis van een imago'. Hoe wisselend er over JFK gedacht is en waarom Obama als zijn erfgenaam afgeschilderd wordt. En er wordt in het boek ingegaan op de vraag waarom Nederland in tegenstelling tot andere eu-landen zo-Kennedy-minded is.