Neutraal Moresnet was tot 1920 een aparte staat Vierlandenpunt bij Vaals

De documentaire Het Vergeten Land van Moresnet van Fred Dijs uit 1991 vertelt het verhaal van een bijzondere staat. In 1815 werden tijdens het Congres van Wenen de Europese grenzen opnieuw getrokken. Pruisen en het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden kwamen er maar niet uit. Inzet: een belangrijke zinkmijn ten zuiden van Aken. Geen van beide landen wilde de zinkmijn aan de ander laten.

Na een jaar vruchteloos onderhandelen werd besloten van het gebied een neutraal staatje te maken: Moresnet. De nieuwe staat was een taartpunt net onder Vaals van niet meer dan 344 hectare. Toen België zich in 1830 losmaakte van Nederland en in 1839 Limburg weer Nederlands werd, betekende dit dat er bij Vaals een vierlandenpunt ontstond.

Binnen vijftig jaar zou het inwonersaantal van Moresnet vertienvoudigen, naar 2500 inwoners. Reden was het gunstige belastingtarief, de hoge lonen, het in eerste instantie ontbreken van dienstplicht en niet in de laatste plaats omdat het stoken van alcohol er legaal was.

In 1908 werd er een nieuwe episode toegevoegd aan de geschiedenis van Moresnet. Het plan ontstond om van Moresnet de thuisbasis van de Esperantobeweging te maken. De initiatiefnemer en officieuze president van Moresnet stelde voor dat het land Amikejo zou moeten heten: ‘vriendplaats’. Zover is het niet gekomen.

Tien jaar later werd Neutraal Moresnet opgeheven. Het Verdrag van Versailles maakte in 1919 een einde aan het landje. Duitsland moest erkennen dat Moresnet bij België hoorde en in 1920 werd het officieel deel van België. De zinkmijn, toch de reden dat Moresnet bestond, was overigens al in 1885 uitgeput.

Vanaf zaterdag staat Geschiedenis 24 een week lang in het teken van België.