Na de inval van China in Tibet in 1949 volgt een lange periode van geweld en onderdrukking. China claimt na de slag van Chamdo op 7 oktober 1950 dat het gebied Chinees territorium is. Terwijl China spreekt van een 'vreedzame bevrijding', vallen aan Tibetaanse zijde in de eerste jaren na de invasie 1.2 miljoen doden.

De aanloop

Halverwege de jaren vijftig breken massaal opstanden uit. Dit verzet culmineert in het oproer van Lhasa, op 10 maart 1959. 30.000 Tibetanen vormen een menselijk schild rond het paleis van de dalai lama, waarna het Chinese leger het vuur opent. Volgens CIA-bronnen vallen er zelfs 85.000 doden.

De nog jonge dalai lama - hij was pas 23 - en zijn gevolg maken gebruik van alle commotie en besluiten te vluchten naar buurland India. Wat volgt is een ware thriller. Het publiek in Nederland wordt door het ANP dagelijks op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen in Lhasa. Maar de informatie komt maar mondjesmaat binnen. Ook zijn de bronnen vaak onbetrouwbaar. Hierdoor is lang de vraag waar de dalai lama is. En hoe gaat het met hem?

22-03-1959 - uitnodiging voor de Dalai Lama

Het ANP meldt: "De communistisch-Chinese troepen in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa hebben het verzet van de bevolking gebroken. De gevechten in de buurt van het consulaat-generaal van India in Lhasa zijn volgens een regeringsmededeling uit New Delhi beëindigd. Het is niet bekend wat er is gebeurd met de 23-jarige dalai lama, de geestelijke en wereldlijke leider van de Tibetanen. In New Delhi wordt het mogelijk geacht, dat de Chinese troepen zijn paleis, dat ongeveer duizend vertrekken telt, hebben omsingeld. Aanleiding tot de onlusten in Lhasa was de Chinese opdracht aan de dalai lama zich naar Peking te begeven. De aanhangers van de dalai lama wilden hun leider niet laten vertrekken omdat ze vreesden dat hij niet uit Peking terug zou keren."

De dalai lama had van de Chinezen bevel gekregen naar Peking te vertrekken om "geheel alléén een militaire parade van de Chinezen te komen bijwonen". Volgens sommigen was hij al naar Peking gebracht, maar niemand wist het zeker. Ondertussen bericht het ANP dat de Chinezen de situatie in Lhasa onder controle hebben.

24 maart - alles onder controle

13:00 uur: "Het Indische parlement sprak zich gisteren in grote meerderheid uit voor een discussie over de opstand en het lot van de dalai lama. Maar premier Nehroe verklaarde een debat hierover onoirbaar, omdat hij de kwestie ziet als een binnenlandse aangelegenheid van communistisch China. De Indische pers toonde vandaag het hiermee maar ten dele eens te zijn. (...)"

23:00 uur: "In berichten die in India zijn ontvangen, wordt de situatie gespannen maar rustig genoemd. Sinds zaterdag zou er in Lhasa zelf niet meer gevochten worden, maar zou het strijdtoneel zich hebben verplaatst naar andere gebieden. Over het lot van de dalai lama is nog niets met zekerheid bekend. De geruchten, dat hij zich nog in Tibet bevindt, nemen toe."

27 maart - ontsnapt!

"Volgens (...) berichten is de dalai lama met een gevolg van twintig man uit Lhasa ontsnapt. Zijn verblijfplaats wordt geheim gehouden. De Chinese autoriteiten hebben door de radio verklaard dat zij de dalai lama geen kwaad willen berokkenen. Wèl worden strenge straffen in het vooruitzicht gesteld voor zijn adviseurs. Twee leden van het kabinet van de dalai lama zouden naar de communisten zijn overgelopen en hun medewerking verlenen aan de radiouitzendingen.

28 maart - onduidelijkheid

Een dag later is het nog onbekend waar de dalai lama zich bevindt. Nu is zijn gevolg volgens het ANP nog maar zes man groot. Over zijn bestemming is wel meer bekend: "Volgens berichten zal hij zich bij de opstandige Khamba-stam voegen, maar er zijn ook geruchten dat hij op weg is naar India waar hij dan asyl zou aanvragen." Later die dag bericht het ANP dat de dalai lama door rebellen is ontvoerd, "aldus Chinese verklaringen". Radio Peking verspreidt dit gerucht van ontvoering.

29 maart - Chinese propaganda

Dit ontvoeringsverhaal wordt daarop verder aangedikt door de Chinese staatsmedia - en het ANP neemt deze berichten over. De Chinese Radio spreekt volgens het ANP over een briefwisseling die de Chinese bevelhebber met de dalai lama zou hebben gevoerd: "Daaruit zou moeten blijken dat de dalai lama bescherming wilde zoeken bij het Chinese bestuur tegen de opstandelingen. Maar juist voordat hij zich in het geheim naar het Chinese hoofdkwartier wilde begeven, werd hij door de opstandige Tibetanen ontvoerd."

30 maart - achtervolging

"Volgens berichten, ontvangen aan de Indisch-Tibetaanse grens is de dalai lama ernstig gewond geraakt tijdens zijn vlucht uit de hoofdstad Lhasa. Hij zou, samen met vier minsters uit zijn kabinet, in oostelijke richting trekken, achtervolgd door een sterke Chinese troepenmacht. Door zijn verwonding zou de dalai lama maar langzaam vooruit kunnen gaan. Zware gevechten worden gemeld uit het hoofdkwartier van de opstandige Khamba-stam. Van hier uit zou de dalai lama op zijn tocht worden beschermd."

Later die dag wordt bericht dat India de mededelingen van Radio Peking zeer in twijfel trekt. Nehroe acht de genoemde briefwisseling zeer ongeloofwaardig. Deze zou namelijk betekenen dat de opstand in Lhasa zou zijn uitgebroken tegen de wil van de dalai lama. Nehroe benadrukt dat "onze vriendschap met Tibet dieper gaat dan oppervlakkige betrekkingen."

In de avond hoort de Nederlandse radioluisteraar: "De Pantsjen Lama, die door de Chinese Communisten als plaatsvervanger van de dalai lama is aangesteld, heeft verklaard, dat hij geen moeite zal sparen om van Tibet een communistische staat te maken. Hij zei dit in een telegram aan president Mao-Tse-Toeng."

31 maart - de ontknoping

07.00 uur: "Volgens berichten uit India zijn de dalai lama en enkele Tibetaanse ministers op hun vlucht uit Lhasa tot dicht aan de grens van India genaderd. Het gezelschap wordt achtervolgd door Chinese jachtvliegtuigen, die laag over alle mogelijke ontsnappingswegen vliegen. De vluchtelingen zouden de rivier de Bramapoetra al zijn gepasseerd. Volgens welingelichte kringen in de grensstad Kalimpong is het niet waarschijnlijk dat de dalai lama gewond is geraakt, zoals eerder werd gemeld. De toestand in de hoofdstad Lhasa zou nog steeds niet geheel normaal zijn."

13.00 uur: het ANP bericht dat de Chinezen parachutisten hebben neergelaten ten zuiden van de Bramapoetra, terwijl militaire vliegtuigen voortdurend de toegangswegen verkennen.

18.00 uur: ondertussen heeft de regering van Tibet op verzoek van de dalai lama besloten om de onafhankelijkheid uit te roepen, omdat "de Chinezen probeerden de Tibetanen van hun geloof te beroven en hun ras uit te roeien."

De zoekacties van het Chinese leger vangen bot. Later die dag wordt bekend gemaakt dat de dalai lama de grens met India is gepasseerd. Internationale media wachten hem daar op. Hij vindt onderdak in de noord-Indiase stad Dharamsala. In zijn voetspoor zal een stroom van nog eens 80.000 Tibetaanse vluchtelingen volgen.

Erik R. van den Berg

Bekijk en beluister

• Polygoon: Aankomst van de Dalai Lama in India


• Dalai Lama 50 years after the fall


• OVT: over de verhoudingen tussen Tibet en China