In de loop van 1994 forceren Amerikaanse diplomaten een wapenstilstand tussen de Kroaten en moslims. De twee groepen worden weer bijeen gebracht onder de Bosnische federatie. Intussen laten de Bosnische Serven hun onvrede over de onderhandelingen blijken en blijven ze zich verzetten tegen de EU, de VN en de NAVO. Zo worden de safe areas door hen beschoten, ontvoeren ze VN-soldaten en schieten ze een met vluchtelingen gevuld Brits vliegtuig neer. De internationale gemeenschap verleidt Servië vervolgens tot een embargo tegen de Bosnische Serven, in ruil voor een versoepeling van de sancties tegen Servië. De VN-troepenmacht die in Kroatië gestationeerd is heeft zich op dat moment grotendeels teruggetrokken, mede door de inzet van Tuđman.

Val van Srebrenica
Kroatië begint in mei 1995 een bliksemcampagne (Operatie Storm) en verovert West-Slavonië en de Krajina binnen vier maanden terug op de Serven. Vervolgens sluiten ze zich bij het Bosnische leger aan en veroveren ze vijftig procent van het Servische gebied. In het oosten van Bosnië gaan Serven door met het belegeren van Sarajevo en moslimenclaves. Zo wordt halverwege juli de safe-area Srebrenica veroverd op Dutchbat, het Nederlandse VN- bataljon. Tijdens en na deze inname worden zo’n achtduizend Bosnische moslims gedood door de troepen van Mladić. Dit gebeurt bij beschietingen van vluchtende moslims, maar ook tijdens massa-executies. Het zal nog jaren duren voor de gruwelijke details hierover bekend worden. Ook blijft de schuldvraag - was Dutchbat schuldig aan deze genocide, en zoja, in hoeverre - nog lang nagalmen.

Dayton-akkoorden
Gedurende het drama van Srebrenica verhevigen de Serven hun verzet tegen de VN en de NAVO, met diverse gijzelingsacties en aanvallen op medewerkers. Als reactie op het optreden van de Bosnische Serven starten de Verenigde Staten en de NAVO twee campagnes om de Serviërs terug te dringen. Ondersteund door moslim-Kroatische grondtroepen wordt zo het Servische overwicht tenietgedaan. Op 1 november beginnen bij Dayton (Ohio, VS) vredesbesprekingen tussen de drie partijen, waarbij de Amerikaanse diplomaat Richard Holbrooke bemiddelt.

Op 21 november 1995 is er overeenkomst bereikt. 14 december worden de zogeheten Dayton-akkoorden officieel ondertekend in Parijs. Bosnië wordt erkend als onafhankelijke staat, met daarin twee delen: een moslim-Kroatische federatie en de Republika Srpska, die elk de helft van het grondgebied omvatten. Uiteindelijk is geen van de partijen volledig tevreden met het verdrag. IFOR (Implementation Force) moet er tenminste een jaar lang op toezien dat de overeenkomst wordt nageleefd en de vrede gehandhaafd blijft.

Nasleep
De Balkanoorlog laat puin en littekens na, die vele generaties nodig hebben om te verdwijnen. En regelmatig volgen er nog naweeën: het conflict om Kosovo in 1999, de openbare enquête en NIOD-rapport over de rol van Dutchbat, NAVO, VN en Den Haag, het aftreden van het Kabinet-Kok, het Joegoslavië-tribunaal en het proces tegen Milošević, Karadžić. Dit is nog maar een klein deel van de nasleep, die nog lang zal duren. Terwijl regelmatig massagraven worden ontdekt, wordt er nog gezocht naar oorlogsmisdadigers als Mladić. Gerechtigheid brengt misschien de troost waar velen op wachten, maar kan ook de oude nationalistische sentimenten voeden. Wat voor de ene partij als een misdadiger wordt bestempeld, is voor anderen een oorlogsheld. Dit is te zien bij de arrestatie van Karadžić, wanneer ultranationalisten massaal de straat op gaan.

Over de levensvatbaarheid van de verschillende republieken valt ook te twisten. Waar Kroatië zich wentelt in de weelde die het toerisme brengt, wordt Bosnië gevoed met het infuus van internationale fondsen en NGO's. Ook Servië geldt als een van de arme landen van Europa. De mineur waarmee het Koninkrijk der Serviërs, Kroaten en Slovenen eindigde, werkt zo nog altijd door.

Bekijk en beluister

• Diogenes - De Onderhandelaar, over het David Owen en zijn pogingen de strijdende partijen tot een verdrag over te halen.


• 7 Dagen - Het Srebrenica-dossier. Documentaire over de gebeurtenissen in Srebrenica waarin de schuldvraag centraal staat.


• De Nieuwe Wereld - Circus Sarajevo. Documentaire over de laatste hulpverleners en NGO's in Sarajevo.


• Tegenlicht - De Zaak Milošević. Fascinerende inkijk in het proces tegen Slobodan Milošević, waarin twijfelachtige kanten van het tribunaal doorschemeren.


• Beluister verder uitgebreide documentaires over de val van Srebrenica en de rol van Dutchbat, de wederopbouw en de zogenaamde Balkanbeats.