Meningsverschil met belangenorganisaties voor freelancers Leids Krantenarchief blokkeert kranten vanaf 1941
Het Regionaal Archief Leiden heeft afgelopen weekend een groot deel van zijn digitale krantenarchief van internet gehaald. ‘In verband met een claim door de stichting Lira’, aldus het archief. Deze belangenorganisatie voor freelance auteurs reageert verbaasd op deze beschuldiging en spreekt van een misverstand. ‘Met het aanbieden van een generieke regeling willen we erfgoedinstellingen juist van dienst zijn om gedigitaliseerd werk online te tonen.’
In de afgelopen jaren zijn veel digitale krantenbestanden geopend, die gratis toegankelijk zijn. Miljoenen artikelen vanaf 1618 zijn zo te doorzoeken op elk gewenst trefwoord. De bekendste Nederlandse krantenarchieven zijn van de Koninklijke Bibliotheek en de Leeuwarder Courant.
Ook het Regionaal Archief Leiden heeft acht dagbladen vanaf 1720 gedigitaliseerd. De toegang hiertoe was gratis en vrij, totdat afgelopen weekend de volgende mededeling verscheen bij het opvragen van een artikel vanaf 1941: ‘In verband met een claim door de stichting Lira mogen we geen krantenafbeeldingen meer tonen jonger dan 70 jaar. Het spijt ons bijzonder dat we hiertoe hebben moeten besluiten.’
Cor de Graaf van het Regionaal Archief Leiden zegt dat deze drastische beslissing is genomen na gesprekken in juni met Lira en Pictoright. De eerste organisatie behartigt de collectieve belangen van freelance auteurs; de tweede van freelance fotografen. Volgens deze belangenorganisaties is het pijnpunt van de digitalisatie dat de rechten van de freelancers niet worden gerespecteerd. Hun werk wordt zonder toestemming voor derden toegankelijk gemaakt zonder dat een afspraak over de auteursrechten is gemaakt. Eind vorig jaar werden gesprekken met de Koninklijke Bibliotheek over haar digitale krantenarchief afgerond.
Na het gesprek tussen de belangenorganisaties en het Regionaal Archief Leiden vreesde de laatste voor een dermate hoge claim dat het onverantwoord zou zijn om door te gaan met het aanbieden van artikelen vanaf 1941. De Graaf: “We hebben geen enkel idee hoe groot het vereiste bedrag zal zijn. Zowel Lira als Pictoright geven hiervoor geen enkele indicatie. Dat er betaald moet worden, snap ik ook wel en ben daartoe zeker bereid. Maar dan wil ik wel weten om welk bedrag het gaat. En die duidelijkheid krijgen we niet.”
Lira is verrast door dit besluit. “De melding op de website van het Leids Krantenarchief is wat ongelukkig,” aldus Hanneke Verschuur van Lira, “want er is nog geen claim of een voorstel. We wilden alleen weten of de rechten op de juiste manier zijn geregeld. Onze eindconclusie was toen dat er meer informatie nodig is en dat er een vervolggesprek moet komen, waaraan ook de uitgever van de Leidse kranten meedoet. We zijn nog niet in de fase van afspraken over bedragen.”
Vincent van den Eijnde is directeur van Pictoright. In het Leidsch Dagblad van woensdag– wél digitaal te raadplegen! – zegt hij geen bedragen te willen noemen in de media. “We onderhandelen niet via de krant. Maar het gaat niet om enkele tientjes, dat lijkt me duidelijk.”
Vanwege deze onduidelijkheid heeft het Leids Archief dus besloten de digitale bestanden vanaf 1941 van internet te halen. En dan niet alleen de bijdragen van de freelancers, maar alle artikelen – ook van de vaste medewerkers.
Verschuur benadrukt dat de gesprekken vooral door moeten blijven gaan om een oplossing te vinden voor dit probleem. “Het is voor iedereen nieuw, en dus ook voor ons.” Of dat dan ook betekent dat het complete krantenarchief weer online kan zolang de gesprekken lopen, laat ze echter in het midden. “Het zou misschien kunnen, zolang het Regionaal Archief Leiden snel weer met ons in gesprek gaat.”