Het eerste Olympische vuur brandde in 1928 bij de Zomerspelen van Amsterdam. Daarvoor was Jan Wils verantwoordelijk, de architect van het Olympisch Stadion. Het vuur brandde in de koepel bovenop de Marathontoren, die voor het Amsterdamse Stadion staat. Een anonieme gemeente-ambtenaar stak het aan. Zijn naam is nog steeds niet bekend, maar zijn foto vermoedelijk wel. In een aantal kranten verscheen een foto van wat de eerste proef moet zijn geweest met het aansteken van het Olympisch vuur. Op die foto zijn duidelijk vier mannen te zien waar ongetwijfeld de "echte aansteker" ook bijgezeten moet hebben.

 Pas 's avonds viel het de meeste Amsterdammers, bezoekers en atleten op dat er een vuur in de Marathontoren brandde. De verslaggever van het Nieuwsblad van het Noorden schreef:

HET OLYMPISCHE VUUR.

Zaterdag zijn de Olympische Spelen officieel geopend. Zaterdagmiddag zocht een bescheiden rook-kolom uit den top van den Marathontoren zijn weg naar den hemel — Weinigen is dit Olympisch symbool opgevallen. Want de rook was schaarsch en de aandacht der duizenden op andere dingen gevestigd. Maar toen de dag gedaan en de schemering van den bekoorlijken Juli-avond gekomen was, toen zijn wij naar den Amstelveenscheweg gewandeld om er getroffen te worden door de slanke lijnen van den Marathon-toren, die glansden in de donkerte: honderden electrische lampen verlichtten tot den top van den toren, de vier smalle kanten van het bouwwerk. En hoog boven het steenen gevaarte laaide, voor het eerst, de vlam van het Olympisch vuur, dat lekte in vlammende tongen, gedurende heel den donkeren nacht. Het Olympische vuur, dat gedurende de spelen der IXe Olympiade niet meer gedoofd zal worden, maar heel den dag door zal gaan rookwolken uit te blazen, en heel den nacht zal branden in blanke vlammen. Het Olympische vuur, dat gedurende de Spelen niet gedoofd zal worden evenmin als, naar wij hopen, de vlammen der zuivere Olympische gedachte.

Bij de foto die de Indische Courant van dit schouwspel afdrukte, stond als bijschrift:

SPORTSPROOKJE. — Als een paleis uit een sprookjeswereld zag het Olympische Stadion er 's avonds uit met zijn helle verlichting en de wapperende vlam op den Marathon-toren.

Het IOC had geen toestemming gegeven voor dit nieuwe Olympische symbool, maar het maakte wel meteen indruk. In 1932 werd ook in Los Angeles het vuur ontstoken en weer vier jaar later werd voor de eerste keer de fakkeltocht vanuit Olympia georganiseerd. In Amsterdam en Los Angeles werd het vuur namelijk nog met een lucifer aangestoken...

Het waren de nazi's die in 1936 de symbolische waarde van het Olympisch vuur voor het eerst ten volle uitbuitten. De symboliek van klassieke wereld paste prima in de ideologie van de nazi's, en dus werd ook de symbolische waarde van het Olympische vuur ten volle uitgebuit. Het was de secretaris-generaal van het organisatie-commitee, de toen al vermaarde sporthistoricus dr. Carl Diem, die de fakkeltocht met het Olympisch vuur bedacht.

De eerste drager van de toorts in 1936 was Konstantinos Kondylis. Deze jongeman uit Olympia was een aparte verschijning. Hij sprak vijf talen vloeiend, zoals Duits, Turks en Italiaans. Zijn broer Angelis vertelde in 2004 aan Jorrit Brenninkmeijer en Jurryt van de Vooren een documentaire voor OVT:

“Na die fakkeltocht van 1936 ging Konstantinos naar Athene om rechten te studeren. Daarna ging hij naar Turkije en Italië. Hij heeft ook gewerkt voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Toerisme.” Door zijn talenkennis zag hij meer van de wereld dan iemand anders uit Olympia, toentertijd vooral een boerengemeenschap.

Door zijn bekendheid als eerste Olympische fakkeldrager ontsnapte Konstantinos in de Tweede Wereldoorlog zelfs aan de dood. Hij was opgepakt door Duitse soldaten, die hem in het executiepeloton hadden geplaatst. De geweren waren al op hem gericht toen hij naar voren stapte. Omdat hij vloeiend Duits sprak, zei hij in de taal van de soldaten:

“Weten jullie niet wie ik ben? Mijn naam is Konstantinos Kondylis. In 1936 was ik in Olympia de eerste fakkeldrager van het olympisch vuur.”

De soldaten aarzelden hierop. Die fakkeltocht leidde tenslotte naar Berlijn en was erg belangrijk geweest voor de nazi-propaganda. Wie die tocht had geopend, moest daarom een bijzonder persoon zijn. Kondylis werd voor de zekerheid uit de groep gehaald en afgevoerd. Daarna kreeg hij een Duitse verklaring, waarin stond dat hij inderdaad de eerste loper was geweest en dat hij met rust moest worden gelaten. Het leven van Kondylis was gered, louter en alleen omdat hij de eerste olympische fakkeldrager uit de geschiedenis was.

Foto's: Beeldbank Nationaal Archief / Spaarnestad