Dries van Agt was eigenlijk de laatste katholieke politicus van oude stempel. Er hing roomse opgewektheid en roomse ongrijpbaarheid om zijn persoon. Van Agt was ook de laatste katholieke coryfee die op partijdagen en congressen met toeters en bellen omgeven binnenschreed. Zegenrijk en zalig, woorden uit het oude roomse vocabulaire komen gelijk naar boven als je denkt aan de man die ook een heel eigen taal had ontwikkeld om te communiceren, en die altijd liever ‘gij’ zei dan u of jij.

Van Agt was ouderwets en modern tegelijk, het wonderkind van de katholieke architect van het CDA, Piet Steenkamp, die met het inzetten van de Nijmeegse jurist de katholieke politiek nieuw leven inblies. Over de politicus Van Agt, die van 1977 tot 1982 premier was, is nu een mooi journalistiek boek verschenen met herinneringen en observaties van politieke tijdgenoten, getiteld, ‘De eenzame fietser, en geschreven door de politiek antropoloog Adrianus Koster.

Alles wat we al menen te weten over Van Agt komt er uitgebreid in terug en meer nog. Zo is er de tumult om de meest onhandige opmerking uit Van Agts loopbaan. Bij zijn aantreden als minister van Justitie in 1971 zei Van Agt dat hij verwachtte dat hij meer problemen zou ondervinden bij een eventueel besluit tot vrijlating van de Drie van Breda dan zijn voorganger, minister Carel Polak, omdat hij, Van Agt, jonger was en een ‘arier’. Dat kwam hem op allerlei openbare berispingen te staan (en hij bood dan ook zijn excuses aan voor het wat te olijk gebruik van de beladen term)

Andere keren werd Van Agt het middelpunt van politieke rellen. Bijvoorbeeld toen hij op eigen houtje probeerde de abortuskliniek Bloemenhove te sluiten. Alleen: uit het boek blijkt dat het wel een eigenmachtige actie van de minister van justitie mocht zijn. Maar bepaald alleen in zijn mening stond de bewindsman niet, aldus een geïnterviewde justitie-ambtenaar. Den Uyl zou eens tot deze ambtenaar gezegd hebben: ‘Vergis je niet. Ik denk over abortus net als Dries. Behalve dat ik niemand mijn opvatting wil opleggen.’

De hele zogenoemde humeurige verhouding tussen Van Agt en Den Uyl valt achteraf op zijn minst enigszins mee, althans wat Van Agt betreft. Want wat zegt Nederlands beroemdste fietsende premier over zijn rode collega in de politiek: ‘Nooit heb ik mij als levensdoel gesteld Joop den Uyl uit te rangeren.’ En had Van Agt nou echt een hekel aan Den Uyl? Welnee, zegt hij in het boek, ‘ik vond hem soms aandoenlijk’.

Jos Palm, redacteur OVT

Adrianus Koster, ‘De eenzame fietser.Insiders over de politieke loopbaan van Dries van Agt’, 301 p., Van Duuren Media Culemborg.