Als er één boek omgeven is met mythen dan is het wel ‘Darwins On the Origin of Species’. Zoals God zelf de profeten het oude testament zou hebben ingefluisterd, zo zouden vreemde reptielachtige dierlijke wezens aan Darwin op de Galapos-eilanden het geheim van de natuur hebben geopenbaard. Niet dus. Darwin schreef zijn boek 23 jaar na zijn roemruchte reis met de Beagle tussen 1831 en 1836. Hij was toen allang weer thuis, in Good Old England, en kwam niet vaker dan hoognodig zijn huis en studeerkamer uit. Niet de exotische diersoorten op de exotische eilanden, maar vertrouwde Engelse schapen, koeien, konijnen, vlinders en rupsen hadden hem op het idee gebracht hoe de natuur zelf de natuur organiseerde en reorganiseerde.

En dan zijn we meteen bij het tweede misverstand over het boek der boeken over de natuur. Want niet alleen is het niet het werk van een avonturist, maar van een studeerkamergeleerde; het boek gaat ook niet zozeer over evolutie, opgevat als ontwikkeling. Het boek gaat allereerst over natuurlijke selectie. Academisch gezegd houdt deze in dat organisme die beter in hun omgeving passen, meer kans hebben om te overleven en voor nakomelingen te zorgen dan minder goed aangepaste organismen.

Het belangrijkst en het meest revolutionair aan Darwins boek is zondermeer zijn ontdekking van deze natuurlijke selectie als mechanisme, als mechaniekje van de natuur zelf. De natuur, kon je uit zijn boek lezen, kon het gewoon af zonder God. Zelfs als aanjager op afstand was de vader der schepping niet meer nodig, voor hem in de plaats kwam Moeder natuur.

In het voetspoor van Darwin die God als het ware de toegang tot de natuur ontzegde, deden Marx en Freud soortgelijks met de Schepper op die paar terreinen die deze nog restte na het hoofdwerk van de grote bioloog. De maatschappelijke orde was niet door God gewild, maar was mensenwerk leerde Marx, en de menselijke ziel was een rationeel geval, legde Freud uit.

Freud en Marx, de twee andere gebaarde wetenschappelijke profeten deelden zogezegd flinke tikken uit aan het tot dan toe heersende christelijke wereldbeeld. Maar de genadeklap voor de Heer der Heerscharen kwam van een beschaafde Engelsman, van Charles Darwin. Hij schreef God de natuur, de negentiende eeuw en de geschiedenis uit.

Jos Palm, redacteur, OVT

Charles Darwin, Het ontstaan der soorten, 544 p., Olympus-pocket, E 15,-

In OVT, zondag om 10.04 een gesprek over het boek van Darwin met bioloog en publicist Midas Dekkers, filosofe Ilse Bulhof en historicus Wim Berkelaar