Etherpiraat ontwrichtte domineesradio Boek van de week: Veronica

Vader Abraham was er, John – accordeon – Woodhouse, Jerney Kaagman, volkszanger Willy Alberti en Peter Koelewijn. Het was 18 april 1973 en 50.000 tot 70.000 mensen demonstreerden voor het behoud van het bedreigde radio Veronica. De zender moest namelijk de ether uit. Dat vereiste ‘het Verdrag van Rome’, waaraan de Nederlandse regering gebonden was. En ook het ‘socialistische’ kabinet Den Uyl wilde zelf om reden van volksopvoeding van de piraat af.

Veronica verdween. En Nederland had er een trauma bij, althans dat deel van Nederland dat haar eigen muziek wilde horen, gedraaid door haar eigen diskjockeys, en niet door brave Hilversumse dienders. Dat trauma is nu vastgelegd door historicus en journalist Auke Kok, die eerder over de mentale ramp uit 1974, de verloren finale tegen West-Duitsland, een verhelderende mentaliteitsgeschiedenis schreef. Nu beschrijft hij de opkomst en ondergang van de piratenzender. En wat blijkt: de Veronica-aanhang was niet zomaar een deel van Nederland, ze was opvallend groot. Koks verhaal is dan ook meer dan een vertelling over het wel en wee van een zendschip. Het is het verhaal over het ontstaan en negeren van een collectieve historische emotie in een land waar het volk wel en de overheid nog niet klaar was voor vrije, niet aan partij, kerk of anderszins aan geloof gebonden geluiden. Kok vertelt dat drama met oog voor detail, met rake portretten, met de juiste citaten, en met veel bewondering voor de spannende, informele radio van de piraat Veronica, die Kok, ooit werkzaam bij het Radio-1 Journaal, op waarde weet te schatten.

Het geheim van Veronica was natuurlijk, zoals Auke Kok beschrijft, dat het station de toehoorder het gevoel gaf dat de moderne tijd was begonnen en dat aan het tijperk van preken en gezangen van rode of kerkelijke huize op de radio een einde kon komen. De filosofie van de oude, verzuilde publieke omroep was eenvoudig en getuigde van een ontstellend vermogen tot eenrichtingsverkeer: de luisteraar was er voor de omroep, verlengstuk en ontvanger van zijn boodschap, precies zoals de gelovige er voor de kerk was. De revolutie van Veronica was dat ze dit bevoogende mechanisme - dat nog altijd niet helemaal uit Hilversum verdwenen is – omdraaide. De radio was er voor de luisteraar. Punt uit.

‘Het totaal ontbreken van plichtmatigheid’, noemt Auke Kok de grootste kwaliteit van de piratenzender. In Nederland waar de jaren van tucht en ascese nog niet voorbij waren, werd het optreden van de eigenzinnige piraat ervaren als een bevrijding. Veronica gaf gestalte aan wat talloze jongeren voelden als een nieuwe mentaliteit, ‘de wereld was van jou’ en niet van allerlei vermoeiende gezagsdragers. Veronica bewees dat, jaren voordat de Provo’s dat op hun manier ook zouden doen.

Veronicanisten van het soort Pierre Kartner (vader Abraham) en van het soort Barry Hay (de leadzanger van de Golden Earring) getuigden van dat Veronicagevoel tijdens de demonstratie in Den Haag in 1973. Langharige spijkerpaktypes en vrije jongens, behangen met klatergoudkettinkjes, vonden elkaar die dag in een gezamenlijk protest tegen een overheid die de tijdsgeest niet aanvoelde.

Auke Kok heeft het allemaal opgeschreven. Zijn boek dwingt tot een heroverwegen van het gangbare beeld dat de jaren zestig het werk waren van een meegaande elite en opstandige, progressieve jongeren. Als het om Veronica ging, was de bestuurlijke voorhoede van Nederland helemaal niet tolerant, en de Veronicademonstratie en de massa-aanhang van de zender was niet klassiek-links en vooruitstrevend. Ze bestond uit honderdduizenden, miljoenen mensen, die, gewoon, lekker, hun ‘eigen ding wilden doen’.

Jos Palm, redacteur OVT

Auke Kok, ‘Dit was Veronica. Geschiedenis van een piraat’. Thomas Rap, 367 p., E 19,90