De geschiedenis van de Hollandse Eva's in 100 verhalen Boek van de week: Vrouwen
De geschiedenis is in de eerste plaats de geschiedenis van mannen, verteld door mannen. Dat ook vrouwen een geschiedenis hebben, door henzelf en door mannen opgetekend, blijkt uit de mooie bundel ‘De vrouw in Nederland’. In 100 verhalen vertellen Alleta Jacobs, Freule Wttewaal en de Dolle Mina’s hun historie.
De geschiedenis van de Hollandse Eva's in 100 verhalen
Vanzelfsprekend is een tekst van Joke Smit, de geestelijke moeder van de tweede feministische golf, opgenomen in de bundel. En dan niet haar kritische essay ´Het onbehagen van de vrouw´, maar haar gedicht ´Er is een land waar vrouwen willen wonen´ uit 1981. In dat land betekent ´vrouw zijn´ niet ´tweederangs, bang en klein´ zijn, is ´moeder niet hetzelfde als huisvrouw´ en ´voorspellen rimpels niet de eenzaamheid´.
Dat land heeft in Nederland eigenlijk nooit bestaan, hooguit ten dele leert de bundel ´De vrouw in Nederland. Haar eigen geschiedenis in meer dan 100 verhalen´. Want ook al zijn er tegenwoordig meiden en dames die hun vrouw zijn moeiteloos combineren met een assertieve loopbaan, de vrouw is nog te vaak afgeleide van de man, thuis, op het werk en in de discotheek.
Toch is de stevige, zelfstandige vrouw niet bepaald een jong verschijnsel in de geschiedenis, zo blijkt uit de bundel samengesteld door historica en journaliste Lamberthe de Jong. Al bij Tactitus, dus in 98 na Chr., vinden we het type zwakke geslacht, dat we heden ten dage ´powergirl´ noemen. Meisjes, schrijft de Romeinse historicus, ´hebben dezelfde jeugdige energie als jongens, een even rijzig postuur en ze zijn van dezelfde leeftijd en kracht als ze het huwelijk in gaan´. Ook constateert Tacitus dat de Germanen -- de bevolkingsgroep die hij beschrijft -- min of meer dezelfde eisen stellen aan mannen en vrouwen. ´De vrouw mag niet denken dat ze niet dapper hoeft te zijn´. Zo althans kijken de tijd- en soortgenoten van Asterix en Obelix tegen de Eva van de schepping aan.
Natuurlijk was dit een ideaalbeeld en was de werkelijkheid wat minder fraai. Maar toch, zo’n voorbeeld leert dat vrouw zijn niet altijd hetzelfde heeft betekent in de geschiedenis. Wel zijn er een aantal typische verwachtingen die men heeft van de vrouw. Ze moet als het even kan kuis, trouw, proper en volgzaam zijn. Dat lezen we in een verslag van een middeleeuwse monnik die vertelt over een ijdele dame die met ontblote hals en strak navelkleedje rondliep, en die na haar dood, juist op haar opzichtige plekken, omringd wordt door een slang, dat ter correctie achteraf. En wat te denken van de ‘de wilde deerne’ die men in 1717 aantreft in de bossen bij Overijssel. Ongeciviliseerd, eenzaam dolend in de natuur, bedekt ze ‘ haar schaamte met een stuk linnen dat door een bos stro om haar lichaam is gebonden.’ Alsof ‘ het schepsel’ ‘weet’, hoe het hoort, aldus de kroniekschrijver.
En zo zijn er veel mooie, illustratieve verhalen in deze bundel te vinden over de vrouw, en ook van vrouwen zelf over vrouwen. Maar dan zijn we al in de moderne geschiedenis beland, bij domineesvrouw Anna Busken Huet, die in 1868 schrijft over ‘ de vreselijke reis naar Batavia’ die ze moet maken omdat haar man in Ons Indie gaat werken, of bij Freule Wttewaal die in 1973 vertelt over het haantjesgedrag in de Tweede Kamer.
Lamberthe de Jong, De vrouw in Nederland. Haar eigen geschiedenis in meer dan100 verhalen, Uitgeverij Van Gennep Amsterdam, 359 p. E 19,90
