Het boek bij de televisieserie Boek van de week: De Oorlog

De oorlog. We hadden ooit het standaardwerk van Loe de Jong, dat op een morele wijze keek naar de oorlog. Er waren, zo betoogde De Jong, goede en foute Nederlanders, en er waren Nederlanders ertussenin. Vaderlanders zogezegd, die niet konden kiezen tussen zwart of wit, die nog in de grondverf stonden. Na het tijdperk De Jong, kwam het tijdperk Hans Blom. De latere directeur van het NIOD betoogde in zijn oratie dat we nuchter moesten kijken naar de oorlog. De hoofdtoon van de oorlog, concludeerde Blom was grijs. Het ging er niet zozeer om te kijken naar goed of fout, de oorlog moest zakelijk en feitelijk bestudeerd worden door een nieuwe generatie geschiedschrijvers.

Inmiddels zijn we weer een aantal jaren verder, is de schok van de oratie van Blom voorbij, en wordt er door een nieuwe directeur van het NIOD geroepen om oorlogsheldengeschiedschrijving. En ook, verschijnt er na bijna 50 jaar een opvolger voor de succesvolle televisieserie De Bezetting van Loe de Jong. De opvolger heet De Oorlog en onderscheidt zich alleen door zijn naam al van de voorganger. Nederland was deelgenoot van een internationale oorlog. Daar gaat het om, dat ‘ we’ bezet werden en brutaal overvallen, zoals De Jong benadrukte, doet er kennelijk niet zoveel meer toe.

De serie start aanstaande zondag en vanaf deze week ligt ook het begeleidende boek in de winkel. Het boek heet, net als de serie, eenvoudig De Oorlog. En – niet onbelangrijk – de auteur ervan, Ad van Liempt, heeft zich bij laten staan door Hans Blom. We kijken dus ook met de ogen van Blom naar de oorlog, die niet langer uitsluitend grijs wordt bezien door Blom, maar vooral ook als onderdeel van een internationaal conflict, namelijk de Europese burgeroorlog tussen fascisme, communisme en democratie.

In een kleine 500 bladzijden trekt de hele oorlog aan ons voorbij. En in weerwil van het gekozen internationale perspectief, ligt de nadruk toch op wat Nederland overkwam. We lezen dus over: de Jodenvervolging hier te lande, het bombardement op Rotterdam, de vernietigende strijd in Zeeland, de massale tewerkstelling van meer dan een miljoen Nederlandse mannen in Duitsland, de internering van Nederlanders in Japanse kampen, en het dagelijks leven onder de bezetter.

Het boek wordt, net als de serie, afgesloten met het onderwerp dat wel eens de toekomst zou kunnen hebben als het gaat om oorlogsgeschiedschrijving, namelijk: het leed en de trauma’s tot ver na 1945. Hoe zei, Carice van Houten het ook weer in Zwartboek: houdt het dan nooit op? Het antwoord op die vraag zou wel eens kunnen zijn: Nee, voorlopig is het nog lang niet voorbij. Na de geschiedschrijving over de oorlog, komt de geschiedschrijving over de oorlogsverwerking. Maar tot het zover is, eerst nog een keer de hele oorlog in een televisieserie en in een prettig leesbaar boek.

Jos Palm, redacteur OVT

Ad van Liempt (met medewerking van Hans Blom) De oorlog, Uitgeverij Balans, 500 blz.

.