Wereld in vlammen, een nieuwe geschiedenis van ’39-‘45 Boek van de week: Tweede Wereldoorlog

De hoofdvraag in Wereld in vlammen is de bekende vraag of het onvermijdelijk was dat de geallieerden de oorlog zouden winnen en Hitler deze zou verliezen. En als dat niet onvermijdelijk was, want dat was het natuurlijk niet, welke fouten heeft Hitler dan gemaakt die zijn tegenstanders niet gemaakt hebben?

Als eerste hoofdreden wordt genoemd dat ‘korperaal’ Hitler, zoals Churchill hem tijdens de oorlog al spottend noemde, zich veel te veel bemoeide met het slagveld. Daar had hij ondanks zijn grote militaire feitenkennis te weinig kaas van gegeten en hij had het beter kunnen houden bij het geven van motiverende speeches. Roberts noemt als grote strategische fouten de bemoeienis van Hitler met Duinkerken, waar hij zijn troepen beval om halt te houden terwijl ze de Britten daar in juni 1940 in de pan hadden kunnen hakken. Ook zijn aanpak van de oorlog tegen Rusland en het veelvuldig ontslaan en weer aannemen van generaals waren niet bevorderlijk voor Duits succes.
 

Als tweede hoofdreden van het Duitse falen noemt Roberts het feit dat Hitler een nazi was. Zijn haat tegen de Joden was belangrijker dan het winnen van de oorlog. Het winnen van de oorlog stond zogezegd op het tweede plan. Zijn kansen zouden beter zijn geweest als hij de Joden had laten strijden aan zijn kant.
 

Roberts geeft aan dat vele Joden best wat in Hitler hadden kunnen zien, ware het niet dat hij vanaf het begin helemaal niets in hen zag. Daarbij kostte de vernietiging van de Joden geld en manschappen. Hitler kon de oorlog beginnen dankzij zijn ideologie, gedrevenheid en wilskracht, maar heeft de oorlog ook verloren door diezelfde ideologie en eigenschappen.
 

Als derde reden draagt Roberts nog aan dat de samenwerking tussen de asmogendheden slecht, zo niet totaal afwezig was. Zo viel Japan Pearl Harbor aan, terwijl ze het misschien beter tegen de Russen hadden kunnen opnemen, tegelijk met de Duitsers. Ook is Roberts van mening dat de oorlogsverklaring van Duitsland aan de VS dom en onnodig was. Hitler had juist de Amerikanen moeten paaien zodat Roosevelt geen steun kon vinden bij het volk om zich te mengen in de oorlog.
 

De vraag die Roberts stelt is niet nieuw en zijn antwoorden ook niet. Wat dat betreft is de ondertitel van het boek misleidend. Ook hij merkt tijdens het opsommen van de vele fouten van Hitler op dat het Duitse leger ontzettend sterk en gedisciplineerd was en het heel anders had kunnen lopen als Hitler zich minder bemoeide met de legerleiding, geen nazi was, etc.
 

Wat wel opvallend is aan zijn boek is dat het tegen de trend van de slachtofferverhalen en de microgeschiedenis ingaat. Het gaat in zijn boek vooral om de oorlog, de strategie en de mannen daarachter. Daarbij onderbouwt Roberts zijn verhaal met enkele nieuwe bronnen, is het heel vlot geschreven en zeer compleet. Het zou heel goed het nieuwe handzame standaardwerk over de Tweede Wereldoorlog kunnen worden en is ook met dat doel geschreven. Soms moet oude wijn weer in nieuwe zakken.
 

Al met al is het natuurlijk een goed boek voor de liefhebbers, maar vooral voor degenen die denken; Tweede Wereldoorlog, wat was dat ook al weer? Vraagt u zich wel van te voren af of u houdt van films als Patton of de The Pianist. Liefhebbers van de eerste zitten namelijk beter met dit boek.

Jos Elferink, medewerker OVT
 

Andrew Roberts, ‘Wereld in vlammen. Een nieuw geschiedenis van ’39-‘45’, Uitgeverij Bert Bakker, 734 p.