Dit opvallende beeld wordt geschetst in ‘De nazi-jager. Het leven van Simon Wiesenthal, 1908-2005’, de biografie over Simon Wiesenthal die onlangs in het Dit Nederlands verscheen. Auteur Tom Segev, Israëlisch historicus en journalist, haalde de voorpagina’s van de kranten met zijn boek. Het nieuws dat Simon Wiesenthal werkzaam was geweest voor de Mossad kreeg veel aandacht. Erg opzienbarend is dit echter niet, het lag in de lijn der verwachtingen, en het is ook zeker niet de enige reden om het boek te lezen.

Het boek van Segev geeft een interessante inkijk in de persoon Wiesenthal. Segev begint op 26 juni 1949 in Tel Aviv. Op die dag organiseerde Simon Wiesenthal een begrafenis. In een glazen kist werd de verzamelde as van tien- of honderdduizenden mensen, Joden, naar een laatste rustplaats gebracht. Wiesenthal had de as laten verzamelen uit Oostenrijkse concentratie- en gevangeniskampen. Het deed hem veel om de kist te zien, hij zag daarin de gezichten weerspiegeld van Joodse broeders en zusters die waren vermoord tijdens het naziregime. Het is voor hem belangrijk om hen een laatste eer te bewijzen. Gerechtigheid voor de slachtoffers is wat Wiesenthal motiveerde om de rest van zijn leven jacht te maken op nazi’s die ontkomen zijn. Soms is het net of hij geen keus heeft.

Dit was ook de reden dat Wiesenthal, samen met zijn vrouw en dochter, na de oorlog in Oostenrijk bleef wonen. Wiesenthal was een zionist, maar het antisemitische Oostenrijk was zijn plek in de wereld. Over Israel zei hij: ‘Wat zou ik daar moeten doen wanneer het doel dat ik me in het leven heb gesteld het jacht maken op nazimoordenaars is.’ Voor zijn vrouw Cyla was het niet gemakkelijk. ‘Ik ben niet getrouwd met een man,’ zei ze een keer. ‘Ik ben getrouwd met duizenden, misschien wel miljoenen doden.’ Dochter Paulinka had een eenzame jeugd. Door haar Joodse afkomst had ze weinig vrienden. En door de Holocaust was er ook geen familie van betekenis meer. Wiesenthal vroeg soms aan vrienden om zich aan de telefoon voor te doen als familieleden, alleen om Paulinka een plezier te doen.

Wiesenthal bleef in Oostenrijk, het hol van de leeuw. Begonnen als een soort ‘privédetective’, kreeg hij steeds meer aanzien en wist hij ook de media goed te gebruiken in zijn missie. De waarheid was voor Wiesenthal niet altijd even heilig en veelal bestonden er meerdere versies van zijn verhalen, waardoor soms aan zijn integriteit getwijfeld werd. Wiesenthal bleef echter onverstoorbaar doorzoeken, al kon hij flink van zich af bijten.

Segev beschrijft zoektochten naar nazikopstuk Eichmann, de wrede kampcommandant van Treblinka Franz Stangl, Eichmanns stafofficier Erich Rajakowitsch die in Nederland de deportaties voorbereidde, naar Auschwitz’ gruweldokter Mengele, naar Karl Silberbauer die Anne Frank arresteerde. De lijst is eindeloos. En Segev beschrijft het met vaart. Af en toe is zijn stijl wat al te nonchalant, alsof hij vluchtig optekent wat iemand anders vertelt, maar het verhaal blijft boeien. Het leven van Wiesenthal kent vele facetten. Hij is gehaat, geliefd, wordt uitgemaakt voor leugenaar, en gebombardeerd tot symbool van hoop,hij is een slachtoffer, maar wil dat tegelijk niet zijn, een wreker die niet op zoek is naar wraak, hij is een nazi-jager en fanatiek filatelist. Dat is het lezen waard.

Geertje Tuenter, medewerkster OVT

Tom Segev: De nazi-jager. Het leven van Simon Wiesenthal
Uitgeverij Balans
ISBN 978 94 600 3213 4