De Aardappeleters (1885) van Vincent van Gogh
De Aardappeleters (1885) van Vincent van Gogh
" />- Vergroten
‘Van Lam Gods tot Victory Boogie Woogie: de vaderlandse geschiedenis in negen schilderijen’ Een zomerserie over de beroemdste werken van de gebroeders van Eyck, Jeroen Bosch, Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Adriaan de Lelie, Vincent Van Gogh, Piet Mondriaan, Karel Appel en Maurits Escher en hun plek in de geschiedenis en de kunst. Afl. 6: De aardappeleters (1885) van Vincent van Gogh Met de kunsthistoricus Gary Schwartz en de conservator schilderijen van het Van Gogh Museum Leo Jansen.
OVT 8 augustus 2010 uur 1 (43 min)
De aardappeleters
Een gezin van 5 mensen rond een tafel met daarop een schaal aardappels waar ze met eigen vork uit mee-eten in een donker grauw Brabants landarbeiders hutje. Aan het plafond hangt een olielamp. Op een hoek van de tafel wordt koffie ingeschonken. Het gezelschap ziet er niet uit. Allemaal knokige vingers aan te grote handen, ruwe gezichten met laag voorhoofd, knobbelige neuzen, dikke lippen, flaporen, geprononceerde jukbeenderen en zware wenkbrauwen: er is geen lelijker gezelschap in de kunstgeschiedenis dat zo beroemd is geworden als ‘De aardappeleters’ van Vincent van Gogh.
Volgens de schilder zelf betrof het hier eenvoudige mensen die leven in harmonie met de natuur. Van Gogh wilde een heel realistisch ‘boerenschilderij’ te maken, zonder de werkelijkheid te idealiseren of ‘zoetsappig’ te maken. Hij wilde benadrukken dat deze mensen ‘met de handen die ze in de schotel steken, zelf de aarde hebben omgespit en dat zij hun eten zo eerlijk verdiend hebben’. Voor de gezichten streefde hij naar ‘de kleur van een goed stoffige aardappel, ongeschild natuurlijk’.
Het schilderij, dat na vele voorstudies zijn eerste grote meesterwerk worden, kent zelf ook een rare geschiedenis. Zelf vond Van Gogh het in 1887, een paar jaar na voltooiing, het beste wat hij ooit had gemaakt. Natuurlijk wist hij toen ook nog niet wat er zou volgen, maar hij was al dik tevreden.
De historicus Romein schreef dat Van Gogh, ‘de meester der menselijkheid’, met dit schilderij ‘Brabant in al zijn armelijke knusheid en trouwhartige bestialiteit had gevat’. Tijdgenoten waren er minder over te spreken. De meesten vonden het ronduit verschrikkelijk.
Hoe kan je mensen met oren als varkens maken, werd hem verweten. De aardappeleters schokte de beschaafde toeschouwers, en het duurde lang voordat het net zo´n reputatie zou krijgen als de Nachtwacht.
Over de geschiedenis van de oer-Hollandse aardappeleters en over de ‘martelaar’ en ‘messias’ Van Gogh. Een gesprek met kunsthistoricus Gary Schwartz en met de conservator van het Van Gogh Museum Leo Jansen, die ook de brieven van Van Gogh bezorgde.
