De Nachtwacht (1639-1642) van Rembrandt van Rijn
De Nachtwacht (1639-1642) van Rembrandt van Rijn" />- Vergroten
Van Lam Gods tot Victory Boogie Woogie: de vaderlandse geschiedenis in negen schilderijen. Een zomerserie over de beroemdste werken van de gebroeders van Eyck, Jeroen Bosch, Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Adriaan de Lelie, Vincent van Gogh, Piet Mondriaan, Karel Appel Maurits Escher en hun plek in de geschiedenis en de kunst. Afl. 3: De Nachtwacht (1639-1642) van Rembrandt van Rijn Met de kunsthistoricus en Rembrandtkenner Gary Schwartz en historicus Willem Frijhoff Presentatie: Michal Citroen en Jos Palm
OVT 18 juli 2010 uur 1 (43 min)
Nederland heeft de Deltawerken, Johan Cruyff, en Nederland heeft de Nachtwacht. Geen tweede schilderij is zo beroemd als dit van oorsprong schuttersstuk in opdracht; Vermeers Meisje met de parel niet en Mondriaans Victory Boogie Woogie niet.
Rembrandt schilderde het doek in 1642 voor een groep schutters, een soort zeventiende-eeuwse burgerwacht, die zich graag op zijn mooist zag afgebeeld. Voluit heet het schilderij: ‘ De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren.’
Het betrof dus een zelffelicitatie op doek die toen heel gebruikelijk was. Schuttersstukken waren er in overvloed, en allemaal waren ze min of meer hetzelfde van opzet: een welgeordende compagnie onder leiding van een hoofdman, dat is wat de kijker zag, en hij wist: aan deze mannen kan ik de veiligheid van de stad toevertrouwen in tijden van onrust en oorlog.
Rembrandts Nachtwacht vormde op die regel enigszins een uitzondering. Want een ordentelijke indruk maakt de groep schutters niet op het schilderij. Toch was men in het vaderland al heel gauw heel trots op De Nachtwacht. Op de Nationale Vergadering roemden de patriotten, onze Fransgezinde revolutionairen, in 1798 de Nachtwacht als toonbeeld van wat de grote vaderlandse kunstenaar Rembrandt vermocht. En bovendien: waren veel patriotten met hun kleine legerkorpsen niet net als kapitien Banning Cocq en zijn manschappen gewoon ook schutters?
Rembrandt en het vaderland, Rembrandt als voorbeeld van wat er in de Gouden Eeuw gepresteerd werd: het zou een thema worden in de tweede helft van de negentiende eeuw, en men zou Rembrandt blijven roemen als de grootste Nederlander alle tijden.
‘ In al de die dingen die voor ons het diepste van Rembrandt betekenen, is hij toch wel echt het kind van zijn land en van zijn volk. Men begrijpt Rembrandt uit Nederland en Nederland uit Rembrandt.’ Zo beschreef de historicus Johan Huizinga de betekenis van Rembrandt.
Kunsthistorici en historici nu wijzen er fijntjes op dat Rembrandt een maatje te groot was voor Nederland. En datzelfde zou gelden voor Van Gogh en Piet Mondriaan. Het is maar dat we het weten.
