De lange weg naar Darwin komt weer even thuis, dat wil zeggen, ze doet het Zuid-Nederlandse Damme aan, nabij Brugge. Het is het jaar 1270 en de zelfbewuste Jacob van Maerlant (c. 1225 - c. 1300), volgeling van de grote Albertus Magnus, schrijft aan zijn encyclopedie over de natuur. Hij schroomt niet om in de inleiding zichzelf met name te noemen en bovendien duidelijk te maken dat hij iets heel bijzonders heeft gedaan.
Nog nooit was er in het Nederlands een encyclopedie over de natuur geschreven met zo’n omvang, schreef hij. 700 verschijnselen en dieren staan er in beschreven Het is een boek waarin Maerlant niet alleen godsvrucht, maar vooral bij elkaar gelezen en geobserveerde kennis presenteerde.
Maerlants werk getuigt van diepe bewondering voor Albertus Magnus, de geleerde die aan de jonge universiteit van Keulen de eerste schuchtere stappen doet om Aristoteles niet alleen te bestuderen, maar ook aan de empirie te toetsen.
Die neiging is ook bij Maerlant te vinden. Hij gebruikt de natuur niet alleen maar als zedespiegel voor de mensen of als een getuigenis van de grootheid van God, maar ook en vooral als een gebied waarover hij probeert ware uitspraken te doen. Maerlant wil echte kennis overbrengen.
De lange weg naar Darwin begint, na duizend jaar onder leiding van het Opperwezen gekronkeld te hebben, weer zoetjesaan de weg naar empirie te vinden.

Maerlants Wereld, door Frits van Oostrom
Uitgeverij Prometheus
ISBN: 9053336540