Waterval

Het werk van Maurits Escher, mag dat op een lijn met de grote meesterwerken als ‘de Nachtwacht’ en ‘de Aardappeleters’? Er valt over te twisten. Vreemd eigenlijk want Eschers faam is dusdanig dat hij nauwelijks hoeft te worden ingeleid. Elke prent, litho, houtsnede of vlakverdeling is onmiskenbaar van hem. En die herkenning vind plaats over de gehele wereld. Geen werk is zoveel gekopieerd, gedrukt of gebruikt op stropdassen, platenhoezen, behang, horloges, pakpapier, rugzakken, sokken als dat van Escher.

Maurits Cornelis Escher zelf was al een oude man toen hij immens populair werd bij filosofen, popmusici en hippies. Hij schijnt vooral verbaasd te zijn geweest toen hij in de jaren zestig T-shirts zag met zijn grafische prints erop. Maar als vanzelfsprekend liefhebber van Bach moest hij niets hebben van Mick Jagger en het verzoek om een prent te gebruiken op een nieuwe platenhoes van de Rolling Stones.
Orde scheppen in de chaos zo omschreef hij zelf de betekenis van zijn werk. En dat terwijl je evenzogoed kan beweren dat hij juist chaos schiep in de orde door onmogelijke optische werkelijkheden en wonderbaarlijke metamorfoses te creëren.

Hoe hij werkt, en wat hij ons ogenschijnlijk voor tovert is goed te zien op zijn beroemde litho ‘de Waterval’, dat hij in 1961 voltooide, toen hij dus op het toppunt van zijn roem was.
Escher was in zekere zin een zonderling in de wereld van de kunstenaars. Zelf schreef hij: ‘Hoewel een exact-wetenschappelijke training en kennis mij te ener male ontbreekt, voel ik mij dikwijls meer met mathematici verwant dan met mijn eigen beroepsgenoten.’ Een verwantschap die door wetenschappers erkenning vond in de uitnodigingen die hij kreeg voor congressen van wis- en natuurkundigen waarbij zijn werk uitvoerig werd besproken.
In zijn vaderland, Nederland, duurde het lang voordat Escher, die in het buitenland al een beroemdheid was, erkenning kreeg. Was hij niet modern genoeg, waren ‘we’ teveel verwend met grote schilders om een zeer populaire graficus te waarderen? Of konden ‘we’ de liefhebber van Tolkien en Lewis Carrol -- Alice in wonderland -- gewoon moeilijk plaatsen.

Een gesprek over de mathematische tovenaar Escher en zijn Waterval, met: Escher-biograaf Wim Hazeu, met kunsthistorica Micky Piller, Escher-deskundige en conservator van het museum in het paleis in Den Haag dat permanent gewijd is aan het werk van Escher, en met kunsthistoricus Gary Schwartz.